การให้อภัยไม่ใช่เรื่องง่าย โดยเฉพาะเมื่อความเจ็บปวดจากเหตุการณ์ที่ผ่านมาแฝงอยู่ในใจ แต่ผมพบว่าการให้อภัยโดยไม่กลับไปรื้อฟื้นความหลัง ช่วยให้จิตใจเราสงบขึ้นจริง ๆ จากประสบการณ์ตรง การที่เรายอมรับและถอนตัวจากการเก็บความทรงจำเจ็บปวด จะช่วยลดภาระความเครียดทางใจลงได้มากที่สุด สิ่งที่สำคัญคือ การแบ่งแยกระหว่างการให้อภัยและการคืนความไว้วางใจ เพราะบางครั้งแม้เราจะยกโทษให้ ก็ไม่ได้หมายความว่าจะกลับไปเชื่อใจเหมือนเดิม แต่การไม่เก็บความชั่วร้ายของคนอื่นไว้ในใจนั้น เป็นการปกป้องความสงบสุขของตัวเองอย่างแท้จริง ผมได้ใช้วิธีจดบันทึกความรู้สึกและทบทวนเหตุการณ์ต่าง ๆ โดยตั้งคำถามกับตัวเองว่า "การยึดติดจะช่วยอะไรหรือเปล่า" ซึ่งคำตอบที่ได้มักเป็นการปล่อยวาง นอกจากนี้การฝึกสติอย่างสม่ำเสมอ เช่น ทำสมาธิ หรือฝึกหายใจลึก ๆ ก็เป็นวิธีที่ช่วยให้ใจไม่ฟุ้งซ่านและกลับมารับมือกับความเศร้าหรือความโกรธได้ดีขึ้น ท้ายที่สุด การให้อภัยคือของขวัญสำหรับตัวเราเอง เพราะมันเปิดพื้นที่ให้ความสุขและความสงบจิตใจเข้ามาแทนที่ความเจ็บปวดที่เคยมีมาก่อน และยังช่วยให้เรามีชีวิตที่มีสติและมีความสุขในทุก ๆ วันมากขึ้นด้วย