วิถีชนบทอีสานบ้านเฮา

หลายคนถามว่า “วิถีชาวบ้าน คืออะไร” หรือ “วัฒนธรรมอีสาน” มีอะไรเด่นๆ บ้าง สำหรับฉันคำตอบมันไม่ใช่แค่คำสวยๆ ในหนังสือ แต่คือชีวิตประจำวันของคนบ้านนอกที่โตมากับทุ่งนา เสียงกบเขียดหน้าฝน และการพึ่งพากันแบบบ้านเฮา 1) วิถีชาวบ้านอีสาน = การอยู่ร่วมกันและช่วยกันทำกิน ภาพจำที่ชัดมากคือ “ลงแขก” สมัยก่อนพอถึงฤดูฝนกะต้องลงไฮ่ลงนา งานหนักแต่คนทั้งหมู่บ้านช่วยกันได้ ไม่ได้คิดค่าแรงเป็นเงินเท่าทุกวันนี้ บางบ้านทำกับข้าวหม้อใหญ่ๆ เลี้ยงคนที่มาช่วย ได้ทั้งงาน ได้ทั้งเสียงหัวเราะ ได้ทั้งความสัมพันธ์ 2) วัฒนธรรมอีสานอยู่ในภาษา อาหาร และความเอื้อเฟื้อ ความเป็นอีสานมันอยู่ในภาษาที่เว้ากันทุกวัน ในความ “เกรงใจแต่กะกล้าขอความช่วยเหลือ” เวลามีงานบุญงานศพคนจะมารวมกันเองโดยไม่ต้องนัดเยอะ อาหารก็สะท้อนวิถีทำกินตามฤดูกาล เช่นของป่า ผักริมรั้ว ปลาในหนองน้ำ บางอย่างอาจดูธรรมดาแต่เป็นภูมิปัญญาที่ทำให้คนอยู่ได้ 3) จากยุคลงแขก…สู่ยุคที่เงินเป็นตัวกำหนด ทุกวันนี้หลายอย่างเปลี่ยนไปจริงๆ งานในนาเริ่มต้องจ้าง ต้องใช้เงินแทบทุกขั้นตอน ตั้งแต่ปุ๋ย เครื่องมือ ไปจนถึงค่าแรง ทำให้หลายครอบครัวต้อง “หนี” ไปทำงานเมืองกรุงหรือเมืองใหญ่ เพื่อหาเงินกลับมาประคองบ้าน บางทีได้เจอหน้ากันแค่ปีละไม่กี่เทือ ชีวิตเลยเหมือนห่างจากความอบอุ่นแบบครอบครัวใหญ่ 4) แล้วเราจะรักษาวัฒนธรรมอีสานยังไงในชีวิตจริง? สิ่งที่ฉันทำได้เล็กๆ คือกลับบ้านให้บ่อยขึ้น ถามข่าวผู้เฒ่าผู้แก่ ช่วยงานบุญเท่าที่ช่วยไหว กินข้าวพร้อมหน้ากันเวลาได้กลับไป และพยายามสอนเด็กๆ ให้รู้จักรากของตัวเองว่าเคยมี “การลงแขก” เคยมีความสัมพันธ์ที่ไม่ต้องใช้เงินนำหน้า ถ้าให้สรุปแบบสั้นที่สุด “วิถีชาวบ้านอีสาน” คือการทำมาหากินตามฤดูกาล การพึ่งพากันของชุมชน และความอบอุ่นที่เกิดจากการอยู่ร่วมกัน ถึงวันนี้หลายอย่างจะเปลี่ยนไป แต่ถ้าเรายังเห็นค่ามัน วัฒนธรรมอีสานกะยังอยู่กับบ้านเฮาเสมอ