หลายคนอยากทำ “พานใบตอง/บายศรีใบตอง” เอง แต่ติดตรงที่หาใบตองตานียาก หรือมีแค่ใบตองบ้านๆ ซึ่งความจริงทำได้เหมือนกันค่ะ แค่อายุการใช้งานอาจสั้นกว่าและความเงา-ความเหนียวอาจไม่เท่า แต่ถ้ารู้วิธีเตรียมใบตองและพับให้ถูก งานจะออกมาดูเรียบร้อยขึ้นมาก 1) เลือกใบตองให้เหมาะ - เลือกใบที่เขียวเข้ม เส้นกลางไม่หนาเกินไป ไม่มีรอยแตก/รอยแมลง - ถ้าเป็นใบตองบ้านๆ แนะนำเลือกใบที่ไม่แก่จัด เพราะใบแก่จะกรอบ พับแล้วแตกง่าย - ตัดเอาฝุ่นและคราบยางออกก่อน ใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดเบาๆ 2) วิธีทำให้ใบตองนิ่ม พับง่าย และดูเงา - “ลนไฟ/ผ่านความร้อน” แบบเร็วๆ: จับใบตองให้ตึงแล้วลนเหนือไฟอ่อนๆ หรือใช้เตารีด/กระทะอุ่นๆ แตะผ่านผิวใบตองไวๆ ห้ามนาน เดี๋ยวไหม้เป็นจุดดำ - หลังลนไฟ ใบตองจะนิ่มขึ้นและขึ้นเงาได้ง่าย - ถ้าอยากให้เงาแบบบ้านๆ เพิ่ม: ใช้ผ้าสะอาดแตะน้ำมันพืชนิดใส (นิดเดียวจริงๆ) เช็ดบางๆ จะช่วยให้ดูฉ่ำและถ่ายรูปสวย แต่ไม่ต้องเยอะเพราะจะลื่น พับยาก 3) ตัดชิ้นใบตองให้พับได้สวย - ตัดเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดเท่าๆ กันก่อน จะช่วยให้ “กลีบ” ออกมาเท่ากัน - หันทิศเส้นใบให้เหมือนกันทุกชิ้น (จะทำให้ทรงนิ่งและงานดูเนียน) 4) วิธีพับบายศรีใบตอง (ทรงพื้นฐานที่มือใหม่ทำได้) - เริ่มจากพับเป็น “กรวย/กลีบ” ขนาดเล็กก่อน แล้วค่อยทำชิ้นใหญ่ขึ้นเป็นชั้นๆ - เวลาพับให้กดมุมด้วยเล็บหรือไม้ปลายแหลมเบาๆ เพื่อให้สันคม งานจะดูละเอียดขึ้น - ใช้ไม้กลัด/เข็มหมุดปักยึดจากด้านหลังหรือด้านใน จะซ่อนรอยได้ดีกว่า 5) ประกอบเป็นพานใบตองให้อยู่ทน - ถ้าใช้ฐานพาน/จาน: รองด้วยใบตอง 1 ชั้นก่อน แล้วค่อยติดชิ้นพับ จะช่วยกันน้ำซึมและดูเต็ม - ใช้ไม้กลัดหลายจุดดีกว่าปักจุดเดียว โดยเฉพาะใบตองบ้านๆ ที่ไม่เหนียวมาก - ถ้าต้องตั้งไว้หลายชั่วโมง เลี่ยงลมแรง/แดด และอย่าโดนความร้อน ใบจะเหี่ยวเร็ว 6) ปัญหาที่เจอบ่อย + วิธีแก้ - ใบตองแตกตอนพับ: แปลว่าใบแห้งหรือแก่ไป ให้ลนไฟเพิ่มนิดหนึ่ง หรือเปลี่ยนใบที่อ่อนลง - กลีบไม่เท่ากัน: ตัดแพตเทิร์นให้เท่ากันก่อนพับ และลองทำชิ้นทดลอง 1 ชิ้น - งานไม่เงา: เช็ดให้แห้งก่อนลนไฟ และเช็ดน้ำมันบางๆ หลังประกอบเสร็จ สุดท้าย ต่อให้เป็นใบตองบ้านๆ ก็ทำบายศรีได้ค่ะ แค่ต้องใจเย็นกับขั้นตอน “เตรียมใบ” และ “ยึดชิ้นงาน” พอทำบ่อยๆ จะจับองศาพับได้เอง แล้วพานใบตองจะออกมาดูเรียบร้อยขึ้นเรื่อยๆ เลยค่ะ