Ố zề

Lúc đầu mình cũng chỉ search "zề" cho vui, nhưng thật ra mình đang cần một bộ công thức Địa lí gọn nhẹ để ôn thi nên mới gom lại tài liệu này. Nếu bạn nào đang học Địa lí kinh tế – dân số – tự nhiên mà hơi rối, có thể tham khảo cách mình dùng tài liệu kiểu này để tự hệ thống kiến thức nhé. Với phần kinh tế, mình hay in riêng trang có công thức diện tích, năng suất, sản lượng cây trồng, thu nhập bình quân đầu người, cán cân xuất nhập khẩu… rồi dán ngay bàn học. Trước khi làm bài tập, mình đọc lướt lại từng công thức, ghi ví dụ nhỏ bên cạnh, ví dụ: năng suất = sản lượng / diện tích; thu nhập bình quân = tổng thu nhập / dân số. Cứ áp vào số liệu trong đề vài lần là nhớ luôn, không cần học thuộc lòng máy móc. Các công thức về xuất nhập khẩu, tốc độ tăng trưởng, tỉ trọng… mình thường đánh dấu highlight những ký hiệu dễ nhầm, như giá trị XNK, tỉ lệ XNK theo %, tốc độ tăng trưởng năm sau so với năm trước. Mẹo nhỏ là luôn viết công thức ra nháp trước rồi mới bấm máy tính, nhờ vậy hạn chế bị sai dấu hay nhầm vị trí số liệu. Sang phần dân số, mình thấy nhiều bạn hay lẫn lộn giữa gia tăng tự nhiên, gia tăng cơ học và gia tăng dân số thực tế. Mình tự tóm tắt lại: gia tăng tự nhiên = tỉ suất sinh – tỉ suất tử; gia tăng cơ học liên quan đến xuất cư, nhập cư; còn gia tăng dân số thực tế là cộng cả hai. Mỗi lần gặp bài tập, mình tự hỏi "đề đang hỏi zề?" – về sinh tử hay về xuất nhập cư – rồi mới chọn công thức cho đúng. Cách đặt câu hỏi ngắn gọn như vậy giúp mình không bị rối. Phần tự nhiên thì mình rất chú ý tới các công thức nhiệt độ trung bình năm, biên độ nhiệt, nhiệt độ theo độ cao địa hình, cân bằng ẩm, tổng lượng mưa… Mẹo của mình là vẽ sơ đồ nhỏ: trục tung là nhiệt độ, trục hoành là tháng, nhìn vào là hiểu biên độ nhiệt lớn hay nhỏ. Với công thức nhiệt độ theo độ cao, mình ghi một ví dụ cụ thể (như cứ lên cao 100m là giảm khoảng 0,6°C), vừa ghi vừa tưởng tượng leo núi nên dễ nhớ hơn. Ngoài ra, phần lượng mưa trung bình, lưu lượng nước, độ che phủ rừng và cách tính giờ trên Trái đất mình thường gộp lại thành một "cheat sheet" cuối cùng. Mình còn ghi thêm góc nhỏ để nhớ các đơn vị quy đổi, vì chỉ cần nhầm đơn vị là kết quả sai liền. Khi ôn thi, mình không học dàn trải mà chia thành từng cụm công thức theo chủ đề, mỗi buổi chọn một cụm để luyện bài tập. Cách học này giúp mình bớt bị áp lực, nhìn lại mới thấy những thứ mình từng hỏi "zề" hóa ra không khó như tưởng tượng. Nếu bạn cũng đang tìm tài liệu kiểu tổng hợp công thức Địa lí để ôn thi, thử tự làm một bản ghi chú giống vậy, hoặc chỉnh sửa lại bộ công thức mình chia sẻ cho hợp với cách học của bạn. Quan trọng là vừa học vừa áp dụng vào đề, chứ chỉ đọc lướt sẽ rất nhanh quên.