Rabies or water sickness or real zombies, what's it like?

ถ้า “น้ำลายสุนัขกระเด็นเข้าปาก” สิ่งที่คนส่วนใหญ่กังวลคือจะติดโรคพิษสุนัขบ้า (rabies) ได้ไหม ซึ่งคำตอบคือ “มีโอกาส” แต่ความเสี่ยงจะมากหรือน้อยขึ้นกับสถานการณ์ค่ะ เพราะเชื้ออยู่ในน้ำลายและจะเข้าสู่ร่างกายได้เมื่อไปสัมผัส “เยื่อบุ” (ปาก ตา จมูก) หรือ “แผล/รอยถลอก” 1) ประเมินความเสี่ยงแบบเร็วๆ - กระเด็นเข้าปากเฉยๆ แต่ไม่มีแผลในปาก/เหงือก ไม่ได้มีเลือดออก: ความเสี่ยงต่ำกว่า แต่ยังควรเฝ้าระวังและปรึกษาแพทย์ถ้าไม่แน่ใจ - มีแผลร้อนใน เหงือกอักเสบ แผลถลอกในปาก เลือดซึม หรือมีบาดแผลรอบริมฝีปาก: ความเสี่ยงสูงขึ้น เพราะเชื้อเข้าทาง “the wound” ได้ง่าย - ถ้าเป็นน้ำลายจากสัตว์ที่ป่วย/มีอาการผิดปกติ (ดุผิดปกติ ซึม กลืนลำบาก น้ำลายไหล ฟองที่ปาก) หรือเป็นสัตว์จรจัดที่ติดตามอาการไม่ได้: ควรรีบไปพบแพทย์มากขึ้น 2) ทำอะไร “ทันที” หลังโดน - บ้วนปากหลายๆ ครั้งด้วยน้ำสะอาด แล้วแปรงฟันตามได้ (ไม่ต้องถูแรงจนเหงือกถลอก) - ถ้ามีน้ำยาบ้วนปาก/น้ำเกลือ ใช้ได้ แต่หัวใจคือ “ล้างออกเยอะๆ” - ถ้าน้ำลายเข้าตา/จมูก ให้ล้างด้วยน้ำไหลหรือ NSS อย่างน้อย 10–15 นาที - ถ้ามีแผลที่ผิวหนังร่วมด้วย ให้ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำไหลนาน 10–15 นาที แล้วค่อยใส่น้ำยาฆ่าเชื้อ 3) เมื่อไหร่ควรไปโรงพยาบาลเพื่อพิจารณาวัคซีน จากประสบการณ์ที่คนไข้มักถาม แนะนำไปพบแพทย์ “ภายในวันนั้นหรือเร็วที่สุด” ถ้าเข้าเงื่อนไขนี้: - น้ำลายเข้าปาก/ตา/จมูก แล้วคุณมีแผลในช่องปากหรือเยื่อบุระคายเคือง - เป็นลูกสุนัข/สุนัขจร/ไม่ทราบประวัติวัคซีน - สุนัขมีอาการน่าสงสัย หรือไม่สามารถกักดูอาการได้ 10 วัน - คุณไม่เคยฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้ามาก่อน หรือจำไม่ได้ แพทย์จะประเมินว่าเข้ากลุ่มสัมผัสระดับไหน และอาจให้วัคซีน (บางกรณีต้องพิจารณาอิมมูโนโกลบูลินด้วย) 4) เรื่อง “กลัวน้ำ/ซอมบี้” ที่คนชอบพูดถึง โรคพิษสุนัขบ้าเมื่อเริ่มมีอาการแล้ว มักมีอาการทางระบบประสาท เช่น กลืนลำบาก น้ำลายมาก กลัวน้ำ (hydrophobia) กระสับกระส่าย และอันตรายมาก จึงย้ำว่าการป้องกันหลังสัมผัสสำคัญที่สุด เพราะรอให้มีอาการแล้วรักษายากมาก 5) ข้อควรรู้ที่ช่วยตัดสินใจ - ถ้าสุนัขเป็นสัตว์เลี้ยงที่เลี้ยงในบ้าน ฉีดวัคซีนสม่ำเสมอ และสามารถกักดูอาการได้ 10 วัน ความเสี่ยงมักน้อยลง (แต่ยังควรให้แพทย์ช่วยประเมิน) - ถ้ากังวล ให้ถ่ายรูป/จดวันเวลา สถานที่ และลักษณะสุนัขไว้ เผื่อทีมแพทย์ซักประวัติ สรุป: น้ำลายสุนัขกระเด็นเข้าปากไม่ได้แปลว่าติดแน่ๆ แต่ถ้ามีแผลในปากหรือเป็นสุนัขที่ประเมินความเสี่ยงไม่ได้ แนะนำไปโรงพยาบาลเพื่อประเมินและฉีดวัคซีนให้ทันเวลา จะสบายใจกว่าค่ะ