Hematopoietic disease is not equal?

หลายคนมักพูดว่า “เม็ดเลือดไม่เท่ากัน” หลังได้ผลตรวจสุขภาพ จริง ๆ แล้วมักหมายถึง “ค่าตรวจเลือดบางตัวผิดปกติ” โดยเฉพาะกลุ่มเม็ดเลือดแดง (red blood cell/erythrocyte) ที่ทำหน้าที่เหมือน “ทีมขนส่งขนาดจิ๋ว” คอยพาออกซิเจนไปเลี้ยงอวัยวะ ถ้าเม็ดเลือดแดงหรือฮีโมโกลบินต่ำ เราจะเรียกรวม ๆ ว่า “ภาวะโลหิตจาง (anemia)” ซึ่งทำให้เหนื่อยง่าย หน้ามืด ใจสั่น เวียนหัว หรือซีดได้ เม็ดเลือดแดง “ผิดปกติ” อาจหมายถึงจำนวนต่ำ รูปร่างผิดปกติ (เช่น sickle shaped red blood cell ในบางโรคทางพันธุกรรม) หรือขนาดเม็ดเลือดผิดไปจากปกติ เช่น เม็ดเลือดแดงเล็กจากการขาดธาตุเหล็ก เม็ดเลือดแดงโตจากขาดโฟเลต/วิตามินบี12 จุดสำคัญคือ “ต้องดูร่วมกับค่าอื่น” เช่น Hb, Hct, MCV, RDW และอาการของเราเองด้วย ไม่ใช่ดูตัวเดียวแล้วสรุปทันที อีกคำที่คนค้นบ่อยคือ “aplastic anemia คืออะไร” อันนี้เป็นภาวะที่ไขกระดูกสร้างเม็ดเลือดได้น้อยลง ทำให้ต่ำได้ทั้ง 3 สาย: เม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาว และเกล็ดเลือด จึงอาจมีอาการซีด ติดเชื้อง่าย เป็นไข้บ่อย และมีเลือดออกง่ายร่วมกัน สาเหตุมีได้หลายแบบ ตั้งแต่ยา/สารเคมีบางชนิด การติดเชื้อไวรัส โรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง หรือไม่ทราบสาเหตุ หากสงสัยจากอาการร่วมกับผลเลือด แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติม เช่น ตรวจเลือดซ้ำ ตรวจไขกระดูก ฯลฯ ส่วน “เกล็ดเลือดต่ำ จุดแดง” มักหมายถึงจุดเลือดออกเล็ก ๆ ใต้ผิวหนัง (petechiae) หรือรอยช้ำง่าย เลือดกำเดาไหล เหงือกเลือดออก ประจำเดือนมามากผิดปกติ ถ้ามีอาการพวกนี้ร่วมกับเกล็ดเลือดต่ำจริง ควรหลีกเลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่มแอสไพริน/NSAIDs (ถ้าไม่ได้รับคำสั่งแพทย์) งดกิจกรรมเสี่ยงกระแทก และรีบพบแพทย์ โดยเฉพาะถ้ามีเลือดออกไม่หยุด อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ ปวดหัวรุนแรง หรือมีอุบัติเหตุ มีคนถามเรื่องยา “Astair 5 mg คือยาอะไร” โดยทั่วไปชื่อการค้ากลุ่มนี้มักเป็นยาต้านฮิสตามีนใช้ลดอาการแพ้ เช่น น้ำมูก ไอจาม ผื่นคัน (แต่ชื่อการค้าบางประเทศ/บางบริษัทอาจต่างกัน) แนะนำให้เช็ก “ชื่อสามัญ” บนฉลากหรือถ่ายรูปกล่องยาไปถามเภสัชกรจะชัวร์ที่สุด และอย่ากินร่วมกับยาอื่นแบบเดาสุ่ม โดยเฉพาะถ้ากำลังมีปัญหาเลือดออกง่ายหรือกำลังตรวจหาสาเหตุโลหิตจาง สุดท้ายคำว่า “multiple myoma uteri” หลายคนพิมพ์ใกล้เคียงกับ “myoma uteri” ซึ่งหมายถึงเนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูก (ไม่ใช่มะเร็งส่วนใหญ่) อาการที่เจอบ่อยคือประจำเดือนมามาก/นาน ปวดท้องน้อย และอาจทำให้โลหิตจางจากการเสียเลือดเรื้อรังได้ ถ้ามีประจำเดือนหนักจนต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยถี่มากหรือมีลิ่มเลือดก้อนใหญ่ แนะนำพบสูตินรีแพทย์เพื่อตรวจอัลตราซาวด์ ทริคดูแลตัวเองระหว่างรอพบแพทย์: นอนให้พอ กินอาหารมีธาตุเหล็ก (ตับ ไข่แดง เนื้อแดง ผักใบเขียว) คู่กับวิตามินซีช่วยดูดซึม หลีกเลี่ยงชา/กาแฟใกล้มื้อธาตุเหล็ก และถ้ามีอาการผิดปกติใหม่ ๆ อย่างเหนื่อยมาก หายใจหอบ เจ็บหน้าอก หน้ามืดจะเป็นลม หรือมีจุดแดง/ช้ำเพิ่มเร็ว ให้ไปโรงพยาบาลทันทีค่ะ