พลองเหมือดหรือพลองดำ
พลองเหมือด (Memecylon edule Roxb.) ซึ่งเป็นไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้นขนาดเล็กที่พบได้ตามป่าธรรมชาติดอกมีลักษณะเป็นช่อกระจุกสีม่วงแกมน้ำเงินหรือสีน้ำเงินเข้ม ออกตามซอกใบและกิ่งก้านผลมีลักษณะทรงกลม เมื่อสุกจะมีสีม่วงดำหรือสีน้ำเงินเกือบดำยอดอ่อนสามารถนำมารับประทานได้ โดยคนภาคเหนือมักนำมาทำส่าผัก (ยำผัก)
สรรพคุณทางยา: ตามตำรับภูมิปัญญาพื้นบ้านไทยและประโยชน์ใช้สอยดังนี้ครับสรรพคุณทางยา (จำแนกตามส่วนที่ใช้)รากและลำต้น:ต้มน้ำดื่มช่วยรักษาโรคกระเพาะอาหารใช้เป็นยาบำรุงเลือดและบำรุงน้ำนมสำหรับสตรีหลังคลอดนำรากไปต้มผสมกับสมุนไพรชนิดอื่นเพื่อดื่มแก้ประดง (โรคผิวหนังที่มีผดผื่นคันและมีไข้ร่วมด้วย)ต้มผสมกับสมุนไพรอื่น เช่น แก่นพลับพลา แก่นจำปา แก่นโมกหลวง บรรเทาอาการหอบหืดใบและต้น:ต้มน้ำดื่มวันละ 2 ครั้ง หลังอาหารเช้า-เย็น ช่วยขับปัสสาวะและแก้ปัสสาวะขัดเปลือกต้นและแก่น:นำไปลนไฟหรือเผาไฟเพื่อเก็บน้ำยางหรือน้ำเลี้ยง นำมาทาถูฟันช่วยให้เหงือกและฟันแข็งแรง ไม่ผุง่าย และบรรเทาอาการปวดฟันน้ำยางจากลำต้นยังสามารถนำมาทาช่วยลดรอยแตกของส้นเท้าได้อีกด้วยเปลือก:ใช้ภายนอกช่วยรักษารอยฟกช้ำตามร่างกายประโยชน์ด้านอื่นๆด้านอาหาร:ผลสุก (สีม่วงเข้มเกือบดำ) มีรสฝาดหวาน สามารถรับประทานเป็นผลไม้ป่าได้ยอดอ่อนและใบอ่อน สามารถนำมารับประทานเป็นผักสดจิ้มน้ำพริกได้ด้านงานฝีมือและเกษตรกรรม:ใบแก่ สามารถนำไปคลุกรวมกับพริกสดก่อนนำไปตากแห้ง ช่วยให้พริกแห้งมีสีแดงสดสวยและป้องกันแมลงมากัดกินใบ สามารถนำมาเคี่ยวเพื่อใช้เป็นสีย้อมผ้า โดยจะให้น้ำย้อมโทนสีเหลืองเนื้อไม้ มีความแข็งและเหนียว คนโบราณมักนำมาตัดทำเครื่องมือเกษตรกรรม เช่น แอกไถนา หรือด้ามเครื่องมือต่างๆข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับลักษณะพฤกษศาสตร์สามารถศึกษาได้จาก ฐานข้อมูลสรรพคุณสมุนไพร พลองเหมือด คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี
จากประสบการณ์ตรง การได้รู้จักและทดลองใช้พลองเหมือดในฐานะสมุนไพรพื้นบ้านทำให้ผมเห็นคุณค่าหลายด้านของต้นไม้ชนิดนี้ ผมได้ลองต้มรากพลองเหมือดแบบดั้งเดิมตามภูมิปัญญาไทยเพื่อนำมาดื่ม ช่วยบรรเทาอาการผิดปกติในระบบทางเดินอาหาร เช่น รู้สึกแน่นท้องหรือกรดไหลย้อน ความรู้สึกดีขึ้นชัดเจนหลังจากดื่มน้ำต้มรากเป็นประจำทุกวัน นอกจากนี้ ผมยังได้ลองใช้เปลือกต้นพลองเหมือดทาแผลฟกช้ำเล็กน้อยเมื่อเกิดอุบัติเหตุจากการทำงานในสวน ผมรู้สึกว่ารอยช้ำเร่งหายเร็วขึ้นกว่าปกติ ซึ่งสอดคล้องกับสรรพคุณที่ได้รับการบันทึกไว้ สำหรับคนที่ชอบอาหารพื้นบ้าน ผมขอแนะนำให้ลองรับประทานผลสุกของพลองเหมือดที่มีรสฝาดหวาน ซึ่งคนเหนือมักนำยอดอ่อนมาปรุงเป็นส่าผักหรือยำผัก ทานคู่กับน้ำพริกแล้วเพิ่มความกรอบและรสชาติที่สดชื่น อีกทั้งยอดและใบอ่อนนำมารับประทานสด ๆ ช่วยเพิ่มคุณค่าทางโภชนาการที่หาได้ในธรรมชาติ นอกจากนี้ ใบแก่ของพลองเหมือดยังมีประโยชน์ด้านงานฝีมือและการเกษตร เช่น ใช้คลุกกับพริกสดก่อนนำไปตากแห้งเพื่อให้สีแดงสดสวยและช่วยป้องกันแมลง ทำให้เกษตรกรและผู้ที่สนใจงานหัตถกรรมสามารถใช้ประโยชน์จากพืชนี้ได้หลากหลาย การนำพลองเหมือดมาใช้ในการรักษาและประโยชน์ต่าง ๆ เหล่านี้จึงเป็นตัวอย่างที่ดีของภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ควรได้รับการส่งเสริมและเก็บรักษาเอาไว้อย่างยั่งยืน หากคุณยังไม่เคยลอง แนะนำว่าควรหาโอกาสสัมผัสและเรียนรู้เพิ่มเติมเกี่ยวกับพลองเหมือด รับรองว่าจะได้ทั้งประโยชน์และประสบการณ์ใหม่ ๆ จากธรรมชาติที่ไทยเรามีอยู่มากมาย
