ภาพนกยูง
นกยูง เป็นสัตว์ปีกจำพวกไก่ฟ้าขนาดใหญ่ที่สุดในวงศ์เดียวกันนี้ เพศผู้มีขนหางยาวที่มีสีสันสวยงาม ที่เมื่อแผ่ขยายออกเพื่ออวดเพศเมียจะมีความสวยงามเป็นอย่างยิ่ง ที่เรียกว่า "รำแพน"
นกยูงใช้ชื่อสกุลว่า Pavo ชอบอาศัยอยู่ในป่าดิบแล้งและป่าผลัดใบผสมตามริมลำธารในป่า มีพฤติกรรมมักร้องตอนเช้าหรือพลบค่ำ กินอาหารจำพวกเมล็ดพืช แมลง และสัตว์เล็ก ๆ มีการกระจายพันธุ์อยู่ทางเหนื อของประเทศอินเดียไปทางทิศตะวันออกผ่านพม่า, ตอนใต้ของประเทศจีน, ไทย, ลาว, เวียดนาม, กัมพูชา, มาเลเซียและชวา
นกยูงแบ่งออกได้เป็น 2 ชนิด คือ
นกยูงอินเดีย (Pavo cristatus) มีหงอนบนหัวแผ่เป็นพัด มีหนังข้างแก้มเป็นสีขาว ขนส่วนคอและอกด้านบนเป็นสีน้ำเงิน พบกระจายพันธุ์ในอินเดีย
นกยูงไทย (Pavo muticus) มีหงอนบนหัวตั้งตรงเป็นกระจุก หนังข้างแก้มเป็นสีฟ้าและสีเหลือง ขนส่วนคอ หลัง ตลอดไปถึงปลายหางเป็นสีเขียว พบกระจายพันธุ์ตั้งแต่ภาคตะวันออกชองอินเดียติดกับพม่า ภูมิภาคอินโดจีน และชวา
ในความเชื่อของชาวล้านนา เชื่อว่า นกยูงเป็นปางหนึ่งของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
นอกจากลักษณะและชนิดของนกยูงที่หลายคนรู้จักกันดีแล้ว ประสบการณ์การพบเห็นนกยูงในธรรมชาติก็เป็นสิ่งที่น่าประทับใจมาก ผมเคยไปเที่ยวในป่าภาคเหนือของไทยและมีโอกาสเห็นนกยูงไทยตัวเป็น ๆ ในธรรมชาติ ช่วงเช้า ๆ นกยูงมักจะส่งเสียงร้องที่ชัดเจนและนิ่งสงบ เห็นเพศผู้แผ่ขนนกที่มีสีเขียวสดใส รำแพนออกเป็นพัดอย่างสง่างาม น่าตื่นตาตื่นใจมาก สำหรับการดูแลนกยูงในสวนสัตว์หรือบ้านที่เลี้ยงไว้ มักจะต้องสร้างสภาพแวดล้อมที่จำลองป่า มีต้นไม้และแหล่งน้ำ นกยูงจะกินอาหารหลากหลายเช่นเมล็ดพืชและแมลงเหมือนในธรรมชาติ สิ่งหนึ่งที่น่าสนใจคือการใช้กลยุทธ์ของนกยูงในการหาแมลง โดยการเดินบนพื้นเพื่อค้นหาอาหาร ด้านวัฒนธรรมและความเชื่อโดยเฉพาะในล้านนา นกยูงไม่ได้เป็นเพียงสัตว์ธรรมดา แต่ยังมีความสำคัญในเชิงสัญลักษณ์ว่าคือปางหนึ่งของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จึงทำให้นกยูงมีสถานะพิเศษในพิธีกรรมและงานศิลป์พื้นบ้านหลายรูปแบบ ผมเชื่อว่าการเรียนรู้และสัมผัสนกยูงทั้งธรรมชาติและความเชื่อโบราณ ช่วยให้เราเห็นคุณค่าของสัตว์ป่าที่สวยงามชนิดนี้มากขึ้น และยังเป็นการส่งเสริมการอนุรักษ์ที่ดี เพราะนกยูงช่วยสร้างความหลากหลายทางชีวภาพและมีบทบาททางวัฒนธรรมที่ไม่เหมือนใคร