สำหรับคนรักกาแฟครับ

เป็นข้อมูลที่น่าสนใจมากสำหรับคนรักกาแฟครับ โดยจะแบ่งออกเป็น 2 เรื่องหลักๆ คือ ประเภทของเมล็ดกาแฟสายพันธุ์ต่างๆ และ ระดับความละเอียดในการบดกาแฟให้เหมาะกับเครื่องชง ผมขออธิบายสรุปรายละเอียดจากทุกภาพให้เข้าใจง่ายๆ ดังนี้ครับ:

1. สายพันธุ์ของเมล็ดกาแฟ (The 4 Types of Coffee Beans)

ในโลกนี้มีเมล็ดกาแฟหลักๆ อยู่ 4 สายพันธุ์ ซึ่งมีลักษณะ รสชาติ และปริมาณคาเฟอีนที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง เรียงลำดับจากปริมาณคาเฟอีนสูงไปต่ำ ดังนี้ครับ:

Robusta (โรบัสต้า)

• ลักษณะเมล็ด: ทรงค่อนข้างกลม เมล็ดเล็กกว่าอาราบิก้า เส้นตรงกลางเมล็ดมักจะเป็นเส้นตรง

• ปริมาณคาเฟอีน: สูงที่สุด (ประมาณ 1.8% - 4.5%)

• รสชาติ/บอดี้: รสชาติเข้มข้น ดุดัน มีความขมนำ บอดี้หนักแน่น (Heavy Body) กลิ่นออกแนวเครื่องเทศ (Würzig)

• การเติบโต: ปลูกง่ายในพื้นที่ราบต่ำ (300-800 เมตร) ทนทานต่อสภาพอากาศและศัตรูพืชได้ดี

• การนำไปใช้: นิยมนำไปทำกาแฟสำเร็จรูป (Instant Coffee) หรือใช้ผสม (Blend) กับอาราบิก้าเพื่อทำกาแฟเอสเพรสโซ่ เพื่อให้ได้รสชาติที่เข้มและมีครีม่า (Crema) สวยงาม ราคาจะย่อมเยากว่า

Arabica (อาราบิก้า)

• ลักษณะเมล็ด: ทรงรี ขนาดยาวกว่า เส้นตรงกลางเมล็ดจะมีความคดเคี้ยวหรือเป็นรูปตัว S

• ปริมาณคาเฟอีน: ปานกลาง (ประมาณ 0.6% - 1.7%) มีคาเฟอีนน้อยกว่าโรบัสต้าประมาณครึ่งหนึ่ง

• รสชาติ/บอดี้: รสชาตินุ่มนวล ละมุน มีความอมเปรี้ยวแบบผลไม้ (Fruchtig/High Acidity) มีกลิ่นหอมและรสชาติที่ซับซ้อนกว่า

• การเติบโต: ปลูกยาก ต้องปลูกบนพื้นที่ภูเขาสูง (600-2,000 เมตร) อุณหภูมิเย็น (15-25 °C) และต้องการดูแลเอาใจใส่มาก ทำให้ราคาจีงสูงกว่า

• การนำไปใช้: เป็นสายพันธุ์ที่นิยมที่สุดในโลก เหมาะสำหรับกาแฟฟิลเตอร์ (Filter Coffee) เช่น กาแฟดริป (V60), French Press, Syphon หรือ Aeropress

Liberica (ลิเบอริกา)

• ลักษณะเมล็ด: เมล็ดมีขนาดใหญ่ รูปร่างอสมมาตร (ไม่เท่ากัน) คล้ายๆ เมล็ดอัลมอนด์

• ปริมาณคาเฟอีน: ค่อนข้างต่ำ (ต่ำกว่าอาราบิก้าและโรบัสต้า)

• รสชาติ/บอดี้: รสชาติเข้มข้น จัดจ้าน (Bold) และมีกลิ่นควัน (Smoky) ที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว

• แหล่งที่พบ: เป็นสายพันธุ์ที่หายาก ส่วนใหญ่ปลูกในอินโดนีเซียและฟิลิปปินส์ (ในฟิลิปปินส์เรียกว่ากาแฟ "Barako")

Excelsa (เอ็กเซลซา)

• ลักษณะเมล็ด: ทรงค่อนข้างกลม คล้ายหยดน้ำ แต่ขนาดจะเล็กกว่าลิเบอริกา

• ปริมาณคาเฟอีน: ต่ำที่สุดในบรรดา 4 สายพันธุ์

• รสชาติ/บอดี้: รสชาติแปลกใหม่ มีความฝาดอมเปรี้ยวแนวผลไม้ (Tart, Fruity) และมีกลิ่นอายธรรมชาติแนว Earthy

• การนำไปใช้: มักพบในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นิยมนำไปเบลนด์ (ผสม) กับกาแฟสายพันธุ์อื่น เพื่อช่วยเพิ่มมิติและทำให้รสชาติกาแฟมีความกลมกล่อมและหนักแน่นขึ้น

2. ระดับการบดกาแฟให้เหมาะกับวิธีชง (Coffee Grind Size)

ภาพที่สองเป็นคู่มือการบดกาแฟที่ดีมาก โดยเปรียบเทียบสัมผัสของผงกาแฟกับสิ่งของที่เราคุ้นเคยในชีวิตประจำวัน เพราะความละเอียดของผงกาแฟส่งผลต่อความเร็วในการสกัดรสชาติครับ:

• Espresso (เครื่องชงเอสเพรสโซ่): * ระดับการบด: ละเอียดมาก (Fine) * สิ่งเปรียบเทียบ: ละเอียดกว่า "เกลือแกง (Table salt)" เล็กน้อย ลักษณะเป็นผงแป้ง และจะติดนิ้วมือเมื่อหยิบ

• Moka pot (หม้อต้มโมคาพ็อท): * ระดับการบด: ละเอียด (Fine-Medium)

• สิ่งเปรียบเทียบ: ละเอียดกว่า "ทราย (Sand)" เล็กน้อย สัมผัสแล้วยังมีความสากอยู่บ้าง และติดนิ้วมือบางส่วน

• Aeropress (เครื่องชงแอร์โรเพรส): * ระดับการบด: ปานกลาง (Medium)

• สิ่งเปรียบเทียบ: สัมผัสเหมือน "น้ำตาลทรายแดง (Brown sugar)" มีความหยาบขึ้นมา ติดมือเพียงเล็กน้อย

• Pour-over (กาแฟดริป): * ระดับการบด: ปานกลางค่อนไปทางหยาบ (Medium-Coarse)

• สิ่งเปรียบเทียบ: ละเอียดกว่า "เกลือหิมาลายัน/เกลือเม็ด (Rock pink salt)" เล็กน้อย สัมผัสแล้วหยาบชัดเจน เวลาหยิบจะร่วงออกจากนิ้วเกือบทั้งหมด

• French press (เครื่องชงเฟรนช์เพรส): * ระดับการบด: หยาบ (Coarse)

• สิ่งเปรียบเทียบ: สัมผัสเหมือน "พริกไทยดำบดหยาบ (Ground black pepper)" เมล็ดเป็นชิ้นๆ ชัดเจน หยาบมือ และไม่มีเศษกาแฟติดนิ้วเลย

สรุปไอเดีย: ถ้ารู้จักสายพันธุ์กาแฟ จะช่วยให้เรา "เลือกซื้อเมล็ดที่ชอบ" ได้ถูกใจ ส่วนการรู้ระดับการบด จะช่วยให้เรา "สกัดกาแฟออกมาได้รสชาติดีที่สุด" ไม่ขมไหม้หรือจืดจางเกินไปตามเครื่องมือที่มีครับ