รักตัวเอง…เริ่มสร้างตั้งแต่วันที่ลูกยังพูดไม่ได้ ❤️

รักตัวเอง เริ่มสอนลูกเมื่อไหร่?

“รักตัวเอง” ไม่ได้เริ่มวันที่ลูกพูดคำว่า “หนูรักตัวเอง” ได้

บางที…มันเริ่มตั้งแต่วันที่เด็กคนหนึ่งยังพูดอะไรไม่ได้เลยด้วยซ้ำ

ตอนนี้ฟีบัสอายุยังไม่กี่เดือน หม่ามี้อาจยังสอนอะไรเขาเป็นเรื่องเป็นราวไม่ได้

ยังบอกไม่ได้ว่า

“ลูกต้องเห็นคุณค่าของตัวเองนะ”

หรือ

“อย่าเอาตัวเองไปเปรียบเทียบกับใคร”

เพราะสำหรับทารก ความเข้าใจเรื่อง “คุณค่าของตัวเอง” ยังไม่ได้พัฒนาเป็นความคิดที่ชัดเจนเหมือนในเด็กโต

แต่สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นทุกวัน คือฟีบัสกำลังได้รับประสบการณ์เกี่ยวกับตัวเองและโลกผ่านความสัมพันธ์กับคนที่ดูแลเขา

เมื่อเขาร้อง มีคนสังเกตไหม

เมื่อเขาส่งเสียง มีคนตอบกลับไหม

เมื่อเขาต้องการความช่วยเหลือ มีใครอยู่ตรงนั้นไหม

และเมื่อเขาพยายามทำอะไรด้วยตัวเอง เขามีพื้นที่ให้ลองแค่ไหน

สิ่งเหล่านี้ยังไม่ใช่ self-esteem แบบที่เด็กโตสามารถพูดออกมาเป็นคำได้

แต่มันคือส่วนหนึ่งของ รากฐาน ที่จะค่อย ๆ สนับสนุนความรู้สึกปลอดภัย ความสัมพันธ์กับผู้อื่น การกำกับอารมณ์ และความรู้สึกว่า “ฉันสามารถทำบางอย่างให้เกิดขึ้นได้” เมื่อเด็กเติบโตขึ้น

เพราะฉะนั้น ถ้าถามว่า

“ต้องเริ่มสอนลูกให้รักตัวเองเมื่อไหร่?”

คำตอบอาจเป็น

เริ่มวางรากฐานได้ตั้งแต่วันนี้

แต่ในวัยทารก เราไม่ได้วางรากฐานด้วยคำสอน

เราทำผ่านสิ่งที่ลูกได้สัมผัสซ้ำ ๆ ในชีวิตประจำวัน

เวลาฟีบัสร้อง แล้วมีคนเข้ามาหา

เวลาหิวแล้วได้รับอาหาร

เวลาตกใจแล้วมีอ้อมกอด

เวลาส่งเสียงแล้วมีคนส่งเสียงกลับ

เวลายิ้มแล้วมีคนยิ้มตอบ

หรือเวลาพยายามเอื้อมไปหาของเล่น แล้วผู้ใหญ่เปิดโอกาสให้เขาได้ลอง โดยคอยช่วยเมื่อเขาต้องการ

สิ่งเหล่านี้อาจดูเป็นเรื่องธรรมดามากสำหรับผู้ใหญ่

แต่สำหรับเด็กที่กำลังพัฒนา มันคือประสบการณ์สำคัญของการสื่อสาร ความสัมพันธ์ และความปลอดภัย

ลูกกำลังเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ว่า

“เวลาฉันส่งสัญญาณออกไป มีคนสังเกตเห็นฉัน”

นี่เป็นส่วนหนึ่งของสิ่งที่เรียกว่า serve and return

ลูกส่งสัญญาณมา

ผู้ใหญ่รับสัญญาณนั้น

แล้วตอบกลับ

อาจเป็นเพียงการสบตา ยิ้ม พูดกับลูก เลียนเสียง หรือเล่นโต้ตอบกัน

ไม่มีบทสนทนาที่เป็นคำพูดจริง ๆ สักประโยค

แต่มีการสื่อสารเกิดขึ้นแล้ว

อย่างเวลาฟีบัสส่งเสียง

“อู้อา…”

หม่ามี้อาจไม่ต้องคิดเลยว่าจะต้องสอนอะไรเขา

แค่ตอบกลับว่า

“อ๋อ ฟีบัสกำลังคุยกับหม่ามี้อยู่เหรอ”

แล้วรอดูว่าเขาจะส่งเสียงอะไรกลับมา

ช่วงเวลาเล็ก ๆ แบบนี้ คือหนึ่งในรูปแบบของการโต้ตอบไป-กลับที่ช่วยสนับสนุนการพัฒนาสมอง ภาษา และทักษะทางสังคมและอารมณ์ของเด็ก

และความสัมพันธ์ไม่ได้สำคัญเฉพาะตอนลูกอารมณ์ดี

ตอนที่ฟีบัสร้องไห้ก็สำคัญเหมือนกัน

เด็กเล็กยังไม่สามารถจัดการและสงบอารมณ์ของตัวเองได้อย่างเต็มที่ ผู้ดูแลจึงมีบทบาทช่วยปลอบ ช่วยลดความเครียด และช่วยให้เด็กค่อย ๆ กลับมาสงบ

ช่วงแรก ลูกอาจต้องอาศัยความสงบจากคนที่ดูแลเขาก่อน

หม่ามี้อาจอุ้ม

ป่าปี้อาจกอด

พูดด้วยน้ำเสียงนุ่ม ๆ

หรืออยู่ข้าง ๆ จนฟีบัสค่อย ๆ สงบลง

แล้วเมื่อเวลาผ่านไป ความสามารถในการกำกับอารมณ์ของตัวเองก็จะค่อย ๆ พัฒนาขึ้นตามวัย

จากเด็กที่ต้องมีคนช่วยปลอบ

กลายเป็นเด็กที่ค่อย ๆ เรียนรู้ว่า

“ฉันไม่สบายใจได้”

“ฉันร้องไห้ได้”

“ฉันขอความช่วยเหลือได้”

และความรู้สึกของฉันไม่ได้ทำให้ฉันเป็นเด็กที่ไม่ดี

นี่จึงเป็นอีกหนึ่งรากฐานสำคัญของการมีความสัมพันธ์ที่ดีกับตัวเองในอนาคต

อีกเรื่องที่สำคัญไม่แพ้กัน คือ การให้ลูกได้ลอง

ลองนึกภาพฟีบัสนอนคว่ำอยู่บนพื้น แล้วเห็นของเล่นอยู่ตรงหน้า

เขาเอื้อมมือไปหา

มือยังไปไม่ถึง

เขาลองอีกครั้ง

ถ้าผู้ใหญ่เปิดโอกาสให้เขาได้พยายามด้วยตัวเองบ้าง เขาจะได้สัมผัสประสบการณ์ว่า

“สิ่งที่ฉันทำ สามารถทำให้บางอย่างเกิดขึ้นได้”

มือขยับ

ของเล่นขยับ

เขาลองใหม่

ประสบการณ์แบบนี้ช่วยให้เด็กค่อย ๆ เรียนรู้ความสัมพันธ์ระหว่างการกระทำของตัวเองกับสิ่งที่เกิดขึ้นรอบตัว

ในทางพัฒนาการ เรามักพูดถึงความรู้สึกนี้ว่า sense of agency หรือความรู้สึกว่าตัวเองสามารถเป็นผู้ลงมือทำและมีอิทธิพลต่อสิ่งรอบตัวได้

มันไม่ใช่ self-esteem โดยตรง

แต่เป็นหนึ่งในพื้นฐานสำคัญของการที่เด็กค่อย ๆ รู้จักตัวเองและความสามารถของตัวเอง

ดังนั้น การรักลูกมากที่สุดในบางช่วงเวลา อาจไม่ใช่การทำทุกอย่างให้เขา

แต่อาจเป็นการนั่งอยู่ข้าง ๆ

แล้วให้เวลาเขาลอง

สำหรับฟีบัสวัย 4 เดือน นั่นอาจเป็นการให้เขามีโอกาสเอื้อมหาของเล่น เล่นบนพื้นอย่างปลอดภัย หรือฝึกนอนคว่ำและดันตัวขึ้นตามความสามารถของเขา

หม่ามี้ไม่จำเป็นต้องรีบเข้าไปทำแทนทุกครั้ง

แต่ก็ไม่จำเป็นต้องปล่อยให้เขาพยายามอยู่คนเดียวจนลำบาก

เราอยู่ตรงนั้น พร้อมช่วยเมื่อเขาต้องการ

นี่คือความสมดุลระหว่างการให้เด็กได้ลองกับการเป็นฐานที่ปลอดภัยให้เขากลับมาหา

และเมื่อฟีบัสโตขึ้น วิธีที่เราให้พื้นที่เขามีส่วนร่วมก็จะค่อย ๆ เปลี่ยนไปตามวัย

จากทารกที่เอื้อมมือไปหาของเล่น

กลายเป็นเด็กที่อยากหยิบช้อนเอง

จากเด็กที่อยากทำอะไรด้วยตัวเอง

กลายเป็นเด็กที่อยากเลือกเสื้อผ้าเอง

จากเด็กที่เริ่มมีความคิดของตัวเอง

กลายเป็นเด็กที่อยากมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ

เมื่อถึงวัยที่เหมาะสม เราจึงค่อย ๆ เปลี่ยนจาก

“ฉันทำให้ลูก”

เป็น

“ฉันอยู่ข้าง ๆ ลูก ขณะที่ลูกกำลังทำ”

เช่น

“วันนี้อยากใส่เสื้อสีฟ้าหรือสีเหลือง”

“อยากอ่านนิทานเล่มไหน”

“อยากลองทำเองก่อน หรืออยากให้ช่วย”

การให้ทางเลือกที่เหมาะกับวัยไม่ได้หมายความว่าเด็กต้องเป็นคนตัดสินใจทุกอย่าง

แต่เป็นการเปิดพื้นที่ให้เขาได้มีส่วนร่วมกับสิ่งที่เหมาะสมกับตัวเอง

พร้อมกับเรียนรู้ว่า

“เสียงของหนูมีความหมาย และหนูสามารถมีส่วนร่วมกับชีวิตของตัวเองได้”

ขณะเดียวกัน เด็กก็ยังต้องมีขอบเขต

เพราะการสร้าง self-esteem ไม่ได้หมายถึงการทำให้เด็กคิดว่าตัวเองสำคัญกว่าทุกคน หรือได้ทุกอย่างที่ต้องการ

เด็กสามารถรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า พร้อมกับเรียนรู้ว่าโลกมีขอบเขต มีความรับผิดชอบ และคนอื่นก็มีความรู้สึกเช่นกัน

“ฉันมีคุณค่า และคนอื่นก็มีคุณค่าเหมือนกัน”

เมื่อฟีบัสโตขึ้น เราจึงไม่จำเป็นต้องบอกเขาว่า “เก่งมาก” ทุกครั้งที่ทำอะไรสำเร็จ

เราอาจชวนเขามองเห็นสิ่งที่ตัวเองทำจริง ๆ

“หนูตั้งใจวาดมากเลยนะ”

“หนูลองหลายวิธีเลย”

“มันล้มแล้ว เราลองดูไหมว่าจะวางยังไงให้มันอยู่ได้”

เพราะการเห็นคุณค่าในตัวเองไม่ได้หมายความว่าเด็กต้องรู้สึกว่า

“ฉันทำได้ทุกอย่าง”

แต่อาจเป็นการค่อย ๆ เติบโตไปพร้อมกับความรู้สึกว่า

“ฉันมีคุณค่า แม้ในวันที่ฉันทำไม่ได้”

ถ้าวันหนึ่งฟีบัสทำผิด

เราไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนความผิดพลาดให้กลายเป็นความรู้สึกว่าเขาเป็น “เด็กไม่ดี”

เพราะพฤติกรรมหนึ่งอย่างไม่ใช่ตัวตนทั้งหมดของเด็ก

เราสามารถบอกได้ว่า

“สิ่งที่หนูทำเมื่อกี้ไม่เหมาะสม เรามาแก้กัน”

พร้อมกับทำให้เขายังรู้ว่า

“หนูยังเป็นคนที่มีคุณค่า และยังเป็นที่รัก”

นี่คือสิ่งที่ช่วยให้เด็กค่อย ๆ แยกได้ว่า

“ฉันทำบางอย่างผิด”

ไม่จำเป็นต้องกลายเป็น

“ฉันเป็นคนผิด”

และทั้งหมดนี้ไม่ได้หมายความว่า หม่ามี้หรือป่าปี้ต้องทำทุกอย่างได้สมบูรณ์แบบ

มีวันที่เหนื่อย

มีวันที่ได้ยินเสียงร้องแล้วต้องใช้เวลาตั้งสติก่อน

มีวันที่ตอบลูกช้ากว่าที่ตั้งใจ

มีวันที่เล่นด้วยกันไม่ไหว

สิ่งสำคัญไม่ใช่การตอบสนองได้สมบูรณ์แบบทุกครั้ง

แต่คือความสัมพันธ์โดยรวม และการกลับมาเชื่อมโยงกันเมื่อมีช่วงเวลาที่ไม่ราบรื่น

เพราะความสัมพันธ์ที่ดีไม่จำเป็นต้องไม่มีรอยสะดุด

มันคือความสัมพันธ์ที่เมื่อสะดุดแล้ว

เรายังกลับมาหากันได้

ดังนั้น สำหรับฟีบัสในวันนี้

หม่ามี้อาจยังไม่ต้องสอนเรื่อง self-esteem ด้วยประโยคใหญ่ ๆ เลย

เพียงอุ้มเขาเมื่อเขาต้องการ

ฟังเสียงเล็ก ๆ ของเขา

สบตาเวลาที่เขามองหา

ยิ้มตอบเวลาที่เขายิ้ม

พูดกับเขา

เล่นกับเขา

เปิดโอกาสให้เขาได้ลองทำสิ่งที่เหมาะกับวัย

และอยู่ตรงนั้นเมื่อเขาต้องการกลับมาพัก

วันหนึ่งฟีบัสจะโตขึ้น

จากเด็กที่เคยต้องให้ใครสักคนช่วยปลอบทุกครั้งที่ร้องไห้

อาจกลายเป็นเด็กที่ค่อย ๆ ปลอบตัวเองได้

จากเด็กที่เคยต้องมีคนช่วยทำหลายอย่าง

อาจกลายเป็นเด็กที่กล้าพูดว่า

“หนูลองเองได้ไหม”

และจากเด็กที่เคยส่งสายตาถามว่า

“มีใครอยู่ตรงนี้ไหม”

วันหนึ่งเขาอาจไม่ต้องถามอีก

เพราะตลอดหลายปีที่ผ่านมา เขาได้สะสมประสบการณ์เหล่านั้นไว้มากพอ

จนค่อย ๆ เรียนรู้ว่า

ฉันมีคุณค่า

ฉันมีสิทธิ์รู้สึก

ฉันลองผิดลองถูกได้

ฉันขอความช่วยเหลือได้

ฉันไม่จำเป็นต้องสมบูรณ์แบบเพื่อให้เป็นที่รัก

และเมื่อโลกข้างนอกยากเกินไป

ฉันยังมีที่ที่ปลอดภัยให้กลับมา

บางทีการสอนลูกให้รักตัวเอง

จึงไม่ได้เริ่มจากการสอนให้ลูกพูดว่า

“หนูรักตัวเอง”

แต่อาจเริ่มจากการที่มีใครสักคนคอยรัก ดูแล รับฟัง และตอบสนองเขาอย่างสม่ำเสมอ

จนวันหนึ่ง ประสบการณ์เหล่านั้นค่อย ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของเสียงที่เขาใช้พูดกับตัวเอง

เมื่อวันนั้นมาถึง

ฟีบัสอาจไม่ได้ยินเสียงหม่ามี้กับป่าปี้อยู่ข้าง ๆ ทุกครั้งที่เขาล้ม

แต่เสียงเล็ก ๆ ที่เคยได้ยินมาตลอดชีวิตอาจยังอยู่ในใจเขา

“ไม่เป็นไรนะ

ลองใหม่ได้

หนูยังมีคุณค่าเสมอ”

บางที…

นี่อาจเป็นจุดเริ่มต้นที่ลึกที่สุดของคำว่า

“รักตัวเอง” ❤️

#เลี้ยงลูกเชิงบวก #พัฒนาการเด็ก #SelfEsteem #พัฒนาการทางอารมณ์ #พ่อแม่มือใหม่