Kha.

หลายคนคุ้น “ข่า” ในต้มยำ ต้มข่าไก่ หรือแกงต่าง ๆ แต่ถ้าถามว่า “ข่าคืออะไร” แบบสั้น ๆ ข่าเป็นสมุนไพรในวงศ์ขิง (ตระกูลเดียวกับขิง ขมิ้น กระชาย) ส่วนที่เราใช้บ่อยคือ “เหง้า” กลิ่นหอมฉุนเฉพาะตัว ช่วยดับคาวและทำให้น้ำแกงหอมขึ้นมาก จากที่บ้านฉันทำครัวบ่อย ๆ ข่ามักถูกหยิบมาใช้ 2 แบบหลัก ๆ คือ 1) หั่นแว่นลงหม้อต้มแกง/ต้มยำ และ 2) ซอยหรือโขลกใส่เครื่องแกงสำหรับผัด/แกงเผ็ด ข้อดีคือกลิ่นข่าจะช่วยตัดเลี่ยน ลดคาวปลา-ไก่ได้ดี ทำให้อาหารไทยหลายเมนู “กลม” ขึ้นทันที สรรพคุณและประโยชน์ของข่า (แนวสมุนไพรพื้นบ้านที่คนไทยใช้กัน) มักพูดถึงเรื่องช่วยขับลม แก้ท้องอืดแน่น ช่วยให้รู้สึกสบายท้อง และความหอมของน้ำมันหอมระเหยในข่าก็ทำให้รู้สึกโล่งจมูกเวลาใส่ในน้ำซุปร้อน ๆ ส่วน “ข่าอ่อน” จะกลิ่นนุ่มกว่า เนื้อไม่เป็นเสี้ยนมาก เหมาะหั่นบาง ๆ ใส่ต้มยำให้เคี้ยวได้เล็กน้อย แต่ถ้าเป็น “ข่าแก่/ข่าเหลือง” กลิ่นจะชัดและฉุนกว่า เหมาะกับการต้มเอากลิ่นหรือโขลกทำพริกแกงมาก ๆ แล้ว “ใบข่า” กับ “ดอกข่า” ล่ะ? ถ้าได้จากสวนหรือแหล่งปลูก บางพื้นที่นิยมใช้ใบอ่อนช่วยแต่งกลิ่นในแกง หรือห่ออาหารย่างให้หอม ส่วนประโยชน์ของดอกข่า หลายบ้านจะนำดอกอ่อนมาทำยำ/ลวกจิ้ม (ขึ้นกับชนิดและความนิยมในพื้นที่) ได้รสหอมเฉพาะ แต่ต้องเลือกดอกที่อ่อนและสดจริง ๆ จะไม่เหนียว ทริคส่วนตัวเรื่อง “ข่าหั่นแว่น” ให้พร้อมใช้งาน - ล้างดินให้สะอาด แล้วใช้ช้อนหรือมีดขูดผิวบาง ๆ (ไม่ต้องปอกหนามาก) - หั่นแว่นหนาประมาณ 0.3–0.5 ซม. ถ้าจะต้มเอากลิ่นอย่างเดียวหั่นหนาได้ - แช่กล่องในตู้เย็น: ซับให้แห้งก่อน จะไม่ชื้นและเหม็นเขียวง่าย - ถ้าซื้อมาเยอะ: หั่นแว่นแล้วแช่แข็งเป็นถุง ๆ เวลาใช้หยิบลงหม้อได้เลย กลิ่นยังอยู่ดี ถ้าใครกำลังเริ่มทำครัวไทย แนะนำให้มีข่าติดบ้านไว้เลยค่ะ แค่มีกับตะไคร้ ใบมะกรูด ก็ยกระดับเมนูต้มแกงผัดให้หอมแบบร้านอาหารได้ไม่ยาก