จากประสบการณ์ส่วนตัว ผมเข้าใจดีว่าการที่ลูกยังไม่พูดในช่วงวัยที่ควรเริ่มพูดได้สามารถทำให้พ่อแม่รู้สึกกังวลและไม่มั่นใจได้มากแค่ไหน โดยเฉพาะเมื่อคำแนะนำต่างๆ ถูกส่งไปแต่ลูกไม่ถูกพาไปฝึกจริงๆ จังๆ ก็นับว่าเป็นอุปสรรคอย่างหนึ่งที่ทำให้พัฒนาการด้านการพูดของลูกอาจล่าช้าได้ สิ่งแรกที่ผมอยากแนะนำคือการสังเกตพัฒนาการของลูกอย่างใกล้ชิด เช่น เด็กอายุ 12-18 เดือนควรเริ่มพูดคำง่ายๆ หรือเรียกร้องความสนใจด้วยเสียง หรือในกรณีที่ลูกอายุเกิน 2 ปีแล้วยังไม่พูดเลย ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็กโดยด่วน การไปพบแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้ได้รับคำแนะนำที่ถูกต้องและได้แผนฝึกที่เหมาะสม นอกจากนี้ การฝึกพูดกับลูกในชีวิตประจำวันเป็นสิ่งที่สำคัญมาก ไม่ว่าจะเป็นการใช้คำง่ายๆ ซ้ำๆ หรือการเล่นเกมที่เสริมสร้างคำพูด เช่น เล่นบทบาทสมมติ หรืออ่านนิทานให้ลูกฟัง เพื่อกระตุ้นให้เด็กมีโอกาสตอบสนองและเลียนแบบเสียงพูดมากขึ้น เรื่องการไปฝึกพูดกับผู้เชี่ยวชาญ ไม่ควรเลื่อนออกไป เพราะยิ่งเริ่มฝึกช้าเท่าไร พัฒนาการก็อาจช้าตาม แต่ผมเองก็เข้าใจว่าสำหรับหลายครอบครัวอาจมีข้อจำกัด เช่น เวลาหรือค่าใช้จ่าย การหากลุ่มสนับสนุนหรือกลุ่มชุมชนที่มีคนที่มีประสบการณ์คล้ายกันก็เป็นทางเลือกที่ดี สรุปคือ ถ้าลูกยังไม่พูดแม้จะเคยพูดไปแล้วแต่ยังไม่ได้รับการฝึก อันดับแรกควรหาข้อมูลและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ พร้อมเสริมสร้างบรรยากาศการพูดในบ้านอย่างต่อเนื่อง อย่าปล่อยให้กังวลหรือความไม่แน่ใจมาขัดขวางโอกาสพัฒนาการของลูก เพราะทุกขั้นตอนคือโอกาสดีในการช่วยลูกให้มีพัฒนาการที่ดีที่สุดครับ