Septic encephalopathy คือ “ภาวะสมองทำงานผิดปกติที่เกิดร่วมกับภาวะติดเชื้อรุนแรง/ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด (sepsis)” โดยไม่ได้เกิดจากโรคในสมองโดยตรงอย่างเลือดออกในสมองหรือเยื่อหุ้มสมองอักเสบเป็นหลัก ๆ พูดง่าย ๆ คือร่างกายติดเชื้อหนักจนการอักเสบทั่วร่างกายและการไหลเวียนเลือดส่งผลให้สมอง “มึน สับสน เพ้อ ซึม” ได้ อาการที่คนมักค้นหาและควรสังเกต - สับสน พูดไม่รู้เรื่อง คิดช้าลง หรือความจำแย่ลงแบบเฉียบพลัน - ง่วงซึม ปลุกยาก ระดับความรู้สึกตัวลดลง (จากงง ๆ ไปจนหมดสติ) - เพ้อ เห็นภาพหลอน กระสับกระส่าย นอนไม่หลับ - บางคนมีอาการชัก (แม้ไม่พบบ่อย แต่ถือเป็นสัญญาณอันตราย) - มักมีอาการของการติดเชื้อร่วมด้วย เช่น ไข้ หนาวสั่น หายใจเร็ว ชีพจรเร็ว ความดันตก ปัสสาวะน้อย เกิดจากอะไร? ภาวะนี้มักเกิดจากการติดเชื้อรุนแรง เช่น ปอดอักเสบ ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ติดเชื้อในช่องท้อง แผลติดเชื้อ ฯลฯ กลไกสำคัญเกี่ยวข้องกับการอักเสบทั่วร่างกาย ทำให้การไหลเวียนเลือด/ออกซิเจนไปสมองไม่ดี สารพิษจากการติดเชื้อและความผิดปกติของสารสื่อประสาททำให้สมองทำงานรวน นอกจากนี้ปัจจัยร่วมอย่างน้ำตาลต่ำ/สูง โซเดียมผิดปกติ ไตหรือตับทำงานแย่ ก็ทำให้อาการแย่ลงได้ หมอวินิจฉัยอย่างไร? โดยทั่วไปจะดูจาก “มีภาวะติดเชื้อรุนแรง + มีความผิดปกติของสติ/พฤติกรรมแบบเฉียบพลัน” แล้วตรวจเพื่อ排除สาเหตุอื่นที่อันตราย เช่น - ตรวจเลือด (การอักเสบ แลคเตท การทำงานไต/ตับ เกลือแร่ น้ำตาล) - เพาะเชื้อเลือด/ปัสสาวะ/เสมหะ หาเชื้อและจุดติดเชื้อ - พิจารณา CT/MRI สมอง หากสงสัยโรคหลอดเลือดสมอง เลือดออก หรือมีอาการเฉพาะที่ - บางรายอาจตรวจน้ำไขสันหลังหรือทำ EEG หากสงสัยชัก/สมองอักเสบ รักษายังไง? หัวใจคือ “รักษา sepsis ให้เร็วที่สุด” เช่น ให้ยาปฏิชีวนะตามความเหมาะสม ให้สารน้ำ/ยากระตุ้นความดันเมื่อจำเป็น ให้ออกซิเจน/ช่วยหายใจ คุมระดับน้ำตาล แก้เกลือแร่ และควบคุมต้นตอการติดเชื้อ (เช่น ระบายหนอง) ส่วนอาการสับสน/เพ้อจะค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อการติดเชื้อและสภาพร่างกายดีขึ้น แต่บางคนอาจใช้เวลาฟื้นตัวนาน โดยเฉพาะผู้สูงอายุหรือผู้มีโรคประจำตัว สัญญาณอันตรายที่ควรรีบไปโรงพยาบาล/โทรฉุกเฉิน - ซึมลงอย่างรวดเร็ว ปลุกไม่ค่อยตื่น หรือสับสนมากขึ้นเรื่อย ๆ - หายใจหอบเร็ว แน่นหน้าอก ปากเขียว - ความดันต่ำ หน้ามืด มือเท้าเย็น เหงื่อแตกมาก - ปัสสาวะน้อยมาก หรือไม่มีปัสสาวะ - มีชัก อัมพาต หน้าเบี้ยว พูดไม่ชัด (ต้องแยกจากโรคหลอดเลือดสมอง) หมายเหตุจากประสบการณ์การหาข้อมูลของเรา: ถ้าเจอ “คนที่มีการติดเชื้อ/ไข้” แล้วอยู่ ๆ พฤติกรรมเปลี่ยน งง เพ้อ ซึม อย่ารอดูอาการนาน เพราะ septic encephalopathy มักเกิดในภาวะติดเชื้อรุนแรงที่ต้องรักษาเร็วที่สุด