พระมหากรุณาธิคุณต่อการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าชายเลน
พระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ต่อการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าชายเลน
เมื่อปีพ.ศ.2544 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงแสดงความห่วงใยต่อสถานการณ์ปัญหา ของป่าชายเลนที่ทวีคูณในขณะนั้น จึงทรงมีพระราชดำรัสเกี่ยวกับป่าชายเลน ความตอนหนึ่งว่า
"ขณะนี้ป่าชายเลนถูกทำลายมากมายก่ายกอง เราก็น่าจะสอนลูกหลานเรา ให้รู้ถึงคุณค่าของป่าชายเลนที่มีประโยชน์ต่อคนไทยทุกคนในแผ่นดินนี้ด้วย ที่ช่วยเก็บรักษาอาหาร เช่น พืช พันธุ์ ปลาต่างๆ ที่ข้าพเจ้าคิดเอาเองว่า พวกเรานี่รู้สึกยังรักแผ่นดินนี้น้อยไป ไม่สมกับที่เราได้ประโยชน์มากมาย จากผืนแผ่นดินนี้ พวกเรายังรู้จักคุณค่าของแผ่นดินนี้น้อยไป ไม่รู้จักถนอม ไม่รู้จักดูแล ให้เป็นแผ่นดินที่เป็นดินทองตลอด มีทรัพยากร มีอาหาร สำหรับเลี้ยงคนไทยตลอดไป โดยไม่กลายเป็นบ้านเมืองที่อดอยากแห้งแล้ง"
จากพระราชดำรัสดังกล่าวที่สะท้อนถึงพระราชปณิธานของพระองค์ จากสายพระเนตรอันยาวไกลถึงความสำคัญของป่าชายเลนที่มีคุณค่ามหาศาลต่อทุกชีวิต และประเทศไทยเป็นหนึ่งในไม่กี่ประเทศทั่วโลกที่มีบทบาทสำคัญ ด้าน ป่าชายเลน มีพื้นที่ป่าชายเลนที่มีความสมบูรณ์ มีความหลากหลายของ สิ่งมีชีวิตทั้งพันธุ์พืชและสัตว์ อันเป็นผลมาจากการคุ้มครอง ฟื้นฟู และบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวด
พระราชดำรัส สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา ณ ศาลาดุสิดาลัย สวนจิตรลดา วันที่ 12 สิงหาคม 2544
น้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้
ข้อมูลจาก : สำนักสนองงานพระราชดำริ , หนังสือเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๙๐ พรรษา ๑๒ สิงหาคม ๒๕๖๕
ถ้าพูดถึง “พระราชดำริ” ที่ทำให้ฉันนึกถึงภาพชัดที่สุด คือเรื่องป่าชายเลน เพราะเป็นธรรมชาติที่หลายคนเคยเห็นผ่านตา แต่ไม่ค่อยได้หยุดคิดว่ามันมีคุณค่ากับชีวิตประจำวันเราแค่ไหน พระราชดำรัสที่กล่าวถึงการสอนลูกหลานให้รู้คุณค่าป่าชายเลน ทำให้ฉันกลับมามองป่าชายเลนใหม่ว่าไม่ใช่แค่ป่าเลน ๆ ริมทะเล แต่คือ “ตู้กับข้าว” และ “กำแพงธรรมชาติ” ของชุมชน ในมุมของคนทั่วไปอย่างเรา สิ่งที่จับต้องได้ทันทีคือป่าชายเลนช่วยเก็บรักษาอาหารและเป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำ ทั้งปลา กุ้ง ปู (ภาพที่เห็นว่าทรงปล่อยปูลงน้ำยิ่งทำให้เข้าใจง่าย) พื้นที่แบบนี้ทำให้สัตว์น้ำตัวเล็ก ๆ มีที่หลบภัย โตพอจะออกสู่ทะเล และสุดท้ายก็กลับมาเป็นรายได้และอาหารของผู้คนในพื้นที่ ถ้าวันหนึ่งป่าชายเลนหายไป วงจรนี้ก็สะดุด—ของทะเลอาจแพงขึ้น จับได้น้อยลง และกระทบไปถึงครัวเรือนที่ไม่ได้อยู่ติดทะเลด้วยซ้ำ อีกอย่างที่ฉันเพิ่งตระหนักจริงจังคือป่าชายเลนช่วยลดความรุนแรงของคลื่นลมและการกัดเซาะชายฝั่ง คล้ายแนวกันชนธรรมชาติ เวลาเกิดพายุหรือคลื่นแรง ชายฝั่งที่มีป่าชายเลนสมบูรณ์มักรับแรงปะทะได้ดีกว่า นี่คือเหตุผลว่าทำไม “การคุ้มครอง ฟื้นฟู และการบังคับใช้กฎหมาย” ถึงสำคัญ ไม่ใช่แค่เรื่องอนุรักษ์เชิงสัญลักษณ์ แต่เป็นเรื่องความมั่นคงของพื้นที่และคุณภาพชีวิตระยะยาว ถ้าใครอยากเริ่มทำตามเจตนารมณ์ของพระราชดำริแบบที่ทำได้จริง ฉันแนะนำ 3 อย่างง่าย ๆ: (1) ไปเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เลือกเส้นทางศึกษาธรรมชาติป่าชายเลนที่มีไกด์ชุมชน—ได้เรียนรู้และช่วยรายได้ท้องถิ่น (2) ลดการใช้พลาสติกและไม่ทิ้งขยะลงแหล่งน้ำ เพราะขยะมักไหลไปค้างในระบบรากโกงกาง (3) หากมีโอกาสร่วมกิจกรรมปลูก/ฟื้นฟูป่าชายเลน ให้ทำกับหน่วยงานหรือชุมชนที่ดูแลพื้นที่จริง เพื่อเลือกชนิดไม้และตำแหน่งปลูกให้เหมาะ ไม่ทำให้ระบบนิเวศเสียสมดุล สุดท้าย “พระราชดำริ” เรื่องป่าชายเลนสำหรับฉัน คือการเตือนให้เรารักแผ่นดินให้มากขึ้นด้วยการรู้คุณค่าและช่วยกันดูแล เพราะความอุดมสมบูรณ์ไม่เกิดเองถ้าเราไม่ถนอมรักษา และป่าชายเลนคือหนึ่งในคำตอบที่เห็นผลทั้งต่อธรรมชาติ ต่อคน และต่ออนาคตของประเทศไทย
