จากประสบการณ์ตรงในการศึกษาพรรณไม้สมุนไพร ว่านธรณีเย็นถือว่าเป็นหนึ่งในสมุนไพรที่มีคุณค่าทางยาและความเชื่อที่น่าสนใจมาก จากการเดินทางไปยังเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าโตนงาช้าง จังหวัดสงขลา ผมได้เห็นว่านธรณีเย็นเติบโตอยู่ในป่าร่มรำไร โดยเฉพาะพื้นที่ป่าคลองต่อและป่ายอดเขาแก้ว ที่นี่ยังเป็นแหล่งป่าที่อุดมสมบูรณ์และเหมาะแก่การอนุรักษ์พืชพันธุ์ต่างๆ ว่านธรณีเย็นมีลักษณะเป็นเหง้าใต้ดินเล็ก ใบแบนติดดินเป็นรูปวงรีแหลม ดอกสีเหลืองสดใสคล้ายดอกนางแล ซึ่งหากเข้าไปในป่าแล้วสังเกตดีๆ จะพบพรรณไม้นี้ได้ไม่ยาก ในเรื่องสรรพคุณทางยา ว่านธรณีเย็นใช้ดับพิษร้อน แก้ไข้ และรักษาแผลฝีหนอง โดยการนำใบมาตำพอกบริเวณที่เป็นแผล รวมทั้งใช้ถอนพิษจากแมลงสัตว์กัดต่อย โดยผสมใบกับน้ำซาวข้าวหรือน้ำเหล้าแล้วพอกตามจุดที่อักเสบ นอกจากจะช่วยบรรเทาอาการ ยังเป็นวิธีแก้พิษแบบพื้นบ้านที่ใช้กันมายาวนาน ส่วนความเชื่อเกี่ยวกับไม้มงคลนั้น ว่านธรณีเย็นได้รับความนิยมในการปลูกไว้ในบ้านเพื่อเพิ่มความร่มเย็นเป็นสุข และเชื่อว่าช่วยป้องกันสิ่งชั่วร้ายได้ นอกจากนี้ในด้านพิธีกรรมยังใช้ว่านนี้ในการทำมนต์น้ำมนต์เพื่อปัดเป่าสิ่งอัปมงคลอีกด้วย จากประสบการณ์ของผมเอง การได้รู้จักและทดลองปลูกว่านธรณีเย็นไม่เพียงแต่เสริมความงดงามให้กับบ้าน ยังรู้สึกได้ถึงความสงบและความผูกพันกับธรรมชาติที่เกิดขึ้น การใช้สมุนไพรนี้ตามคำแนะนำของภูมิปัญญาชาวบ้านยิ่งทำให้เห็นถึงคุณค่าของพืชสมุนไพรไทยที่ควรอนุรักษ์และสืบสานต่อไป สำหรับผู้ที่สนใจจะศึกษาหรือปลูกว่านธรณีเย็น ควรเลือกปลูกในที่ร่มรำไรและดินร่วนซุย เพื่อให้พรรณไม้นี้เจริญเติบโตเต็มที่และรักษาคุณค่าสมุนไพรไว้ได้อย่างครบถ้วน นี่คือหนึ่งในมรดกทางธรรมชาติและภูมิปัญญาที่ล้ำค่าของผืนป่าโตนงาช้างที่ควรอนุรักษ์ไว้ให้คนรุ่นหลังได้ชื่นชมและนำมาใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน