🌿 รู้จัก "เลียบ" ไม้ใหญ่มากประโยชน์ที่ไม่ได้มีดีแค่ร่มเงา!
หากใครเคยเห็นต้นไม้ขนาดใหญ่ที่มีรากอากาศย้อยลงมา หรือยอดอ่อนสีแดงระเรื่อตามป่าและหัวไร่ปลายนา นั่นอาจจะเป็น "ต้นเลียบ" หรือที่ทางเหนือเรียกว่า "ผักเฮือด" นั่นเองครับ!
เลียบ ชื่อท้องถิ่น เลียบ, ไฮ, กร่าง, ผักเฮือด, ผักฮี, ผักเลือด เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ มีลักษณะคล้ายต้นไทร น้ำ ยางสีขาว หูใบอาจยาวได้ถึง 8 ซม. ในยอดอ่อนใบเรียงเวียน ปลายแหลมยาว เส้นแขนงใบมี 7–14 เส้นในแต่ละข้าง มีต่อมไขที่โคนเส้นกลางใบ
ดอกขนาดเล็กจำนวนมากเรียงแน่นอยู่ภายในฐานรองดอกที่โอบหุ้มดอกไว้ภายใน มีช่องเปิด แยกเป็นดอกเพศผู้อยู่ใกล้ช่องเปิด และดอกเพศเมีย ออกตามซอกใบหรือกิ่งแขนง ออกเป็นคู่หรือออกเดี่ยว ๆ รูปกลม ๆ เส้นผ่านศูนย์กลาง 0.4–1 ซม. โคนมีใบประดับ 3 ใบ ติดทน ปลายมีช่องเปิด ด้านในมีขนหนาแน่น ก้านช่อสั้นมาก ดอกภายในสีแดง ผลสุกสีม่วงอมดำ
มีการกระจายพันธุ์ในอถบเอเชียเขตร้อน แปซิฟิก และออสเตรเลีย ในไทยพบทุกภาค ใบมีสรรพคุณแก้ผดผื่นคัน รักษาแผล แก้ริดสีดวง ช่วยบำรุงเลือด
แหล่งที่มา : Flora of Thailand Vol. 10(4): 649.
ภาพ : ฝ่ายประชาสัมพันธ์และเผยแพร่ ส่วนอำนวยการ สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 12 (นคร สวรรค์)
จากประสบการณ์ของผมที่ได้เจอกับต้นเลียบตามพื้นที่ต่างจังหวัด พบว่าต้นเลียบไม่ได้มีดีแค่ร่มเงาใหญ่โต แต่ยังมีคุณสมบัติทางสมุนไพรที่น่าสนใจมาก ๆ เลยครับ ใบเลียบที่มีลักษณะเฉพาะตัว มีส่วนช่วยในการรักษาอาการผดผื่นคันที่ผิวหนังได้จริง โดยชาวบ้านมักจะใช้ใบสดมาตำแล้วพอกหรือทาบริเวณที่คัน นอกจากนั้นก็ยังมีฤทธิ์ช่วยสมานแผลให้หายเร็วขึ้น ทำให้แผลลดอาการอักเสบอย่างเห็นได้ชัด นอกจากนี้ ยางสีขาวของต้นเลียบก็เป็นอีกส่วนที่พบว่ามีสรรพคุณทางยาใช้บำรุงเลือดและแก้ริดสีดวงได้ การใช้สมุนไพรจากเลียบจึงเป็นเสมือนทางเลือกของการดูแลสุขภาพแบบธรรมชาติที่ปลอดภัยและเข้าถึงง่ายสำหรับคนในชุมชน ผมเองก็เคยได้ทดลองใช้แก้ปัญหาผิวหนังจากผดผื่นด้วยใบเลียบ ถือว่าเป็นประสบการณ์ที่ดี เพราะไม่ต้องพึ่งยาสังเคราะห์และได้ผลลัพธ์อย่างน่าพอใจ ต้นเลียบนั้นยังพบได้ทุกภาคของประเทศไทย และยังเป็นไม้ที่มีบทบาทในระบบนิเวศน์ของป่าด้วยรากอากาศที่ช่วยยึดเกาะดินและสร้างร่มเงาที่ดี จึงอยากแนะนำให้ใครที่สนใจการใช้สมุนไพรไทย ลองมาทำความรู้จักต้นเลียบให้มากขึ้นและนำไปใช้ประโยชน์อย่างถูกต้อง จะช่วยส่งเสริมการอนุรักษ์สมุนไพรพื้นบ้านและสุขภาพแบบยั่งยืนได้ครับ
