การอนุรักษ์แหล่งโบราณสถานไม่ได้เป็นเพียงหน้าที่ของหน่วยงานภาครัฐเท่านั้น แต่ชุมชนและประชาชนในพื้นที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการปกป้องมรดกวัฒนธรรมของตนเอง การสร้างองค์ความรู้ให้กับคนในชุมชนช่วยเสริมสร้างความเข้าใจถึงคุณค่าและความสำคัญของโบราณสถานในท้องถิ่น เมื่อคนในชุมชนตระหนักถึงคุณค่าเหล่านี้ จะเกิดความรักและความหวงแหน ส่งผลให้เกิดความร่วมมือในการดูแลรักษาโบราณสถานอย่างต่อเนื่อง เมื่อประชาชนพบเห็นโบราณวัตถุหรือสถานที่โบราณที่อาจถูกรุกรานหรือเสียหาย การแจ้งให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมศิลปากร เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อให้สามารถดำเนินการดูแลและอนุรักษ์ได้อย่างถูกวิธีและมีมาตรฐานทางวิชาการ นอกจากนี้ การมีส่วนร่วมของชุมชนยังส่งเสริมให้ภาครัฐสามารถสนับสนุนและต่อยอดผ่านการพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ การปรับปรุงภูมิทัศน์ และการประชาสัมพันธ์ที่เป็นระบบ มุ่งเน้นให้ประชาชนทั้งในและนอกพื้นที่ได้เรียนรู้และเห็นคุณค่าของมรดกนี้ สำหรับพื้นที่จังหวัดนราธิวาส ปัตตานี และสงขลา การอนุรักษ์แหล่งโบราณสถานถือเป็นความท้าทายที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่าย ภายใต้การสนับสนุนของกระทรวงวัฒนธรรม ซึ่งเน้นการให้ความรู้ ถ่ายทอดองค์ความรู้ และสร้างความตระหนักรู้ในชุมชน เพื่อให้โบราณสถานเหล่านี้ยังคงอยู่และส่งต่อเป็นมรดกที่ล้ำค่าแก่คนรุ่นหลังอย่างยั่งยืน