"พระผู้ทรงเป็นแม่และครูแห่งแผ่นดิน"
พระราชสมัญญาที่สะท้อนถึงพระวิสัยทัศน์อันกว้างไกล
ตลอดระยะเวลาอันยาวนานที่ผืนแผ่นดินไทยร่มเย็นภายใต้ร่มพระบารมี สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงอุทิศกำลังพระวรกายและพระสติปัญญา เคียงข้างพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร
มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินไปทรงบำบัดทุกข์ บำร ุงสุขแก่ราษฎรในทุกถิ่นทุรกันดาร
ด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดมิได้นี้ กระทรวงศึกษาธิการร่วมกับปวงพสกนิกรชาวไทย จึงพร้อมใจกันทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายพระสมัญญา "พระผู้ทรงเป็นแม่และครูแห่งแผ่นดิน" เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิม
พระชนมพรรษา ๘๐ พรรษา วันที่ ๑๒ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๕๕๕ และเพื่อจารึกพระเกียรติคุณที่ทรงมีคุณูปการอย่างใหญ่หลวงต่อการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ การศึกษา และการยกระดับคุณภาพชีวิตของราษฎรอย่างยั่งยืน
พระสมัญญานี้สะท้อนให้เห็นถึงสองบทบาทอันยิ่งใหญ่ที่ทรงผสานเข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน พระองค์ทรงเป็นดั่ง "แม่"
ผู้โอบอุ้มราษฎรทุกหมู่เหล่าด้วยความรักและความห่วงใย ไม่ว่าลูกจะอยู่ห่างไกลหรือประสบความยากลำบากเพียงใด
น้ำพระราชหฤทัย ย่อมแผ่ไปถึงเพื่อเยียวยาความทุกข์ยากเสมอ
ในขณะเดียวกัน พระองค์ยังทรงเล็งเห็นว่าการมอบความช่วยเหลือที่ยั่งยืนที่สุดคือการให้วิชาความรู้ จึงทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจในฐานะ "ครู" ผู้พระราชทานปัญญาและแสงสว่างแห่งชีวิต ทรงริเริ่มโครงการส่งเสริมศิลปาชีพ เพื่อสอนทักษะ
และวิชาชีพแก่เกษตรกรผู้ยากไร้ พร้อมทั้งทรงฟื้นฟูภูมิปัญญาพื้นบ้านและงานหัตถศิลป์ไทยที่กำลังเลือนหาย ให้กลับมา
มีชีวิตชีวาอีกครั้ง
การทรงงานด้วยพระวิริยอุตสาหะนี้ก่อให้เกิดคุณประโยชน์นานัปการแก่ประเทศไทยอย่างมหาศาล ไม่เพียงแต่ช่วยแก้ไขปัญหาความยากจนและสร้างอาชีพที่มั่นคงแก่ชุมชนรากหญ้า หากยังเป็นการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าให้กลายเป็นเอกลักษณ์ที่สง่างามในสายตาชาวโลก
ดังนั้น สมัญญา "พระผู้ทรงเป็นแม่และครูแห่งแผ่นดิน" จึงมิใช่เพียงคำยกย่องเชิดชูพระเกียรติ หากแต่เป็นความจริงที่สลักลึกอยู่ในหัวใจของปวงชนชาวไทย พระราชปณิธานและพระราชดำรัสที่ทรงพร่ำสอนได้กลายเป็นรากฐานอันมั่นคง
ที่ช่วยขับเคลื่อนสังคมไทยให้ก้าวไปข้างหน้าอย่างเข้มแข็งและสง่างามตราบจนถึงปัจจุบัน
ตลอดช่วงเวลาหลายสิบปีที่ผ่านมา พระสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ได้ทรงเป็นแรงบันดาลใจและเป็นดั่งแม่ที่อบอุ่นของปวงชนชาวไทย ความเปี่ยมล้นด้วยพระเมตตาและความตั้งใจในการพัฒนาคนและชุมชนคือสิ่งที่สะท้อนผ่านโครงการศิลปาชีพและการฟื้นฟูภูมิปัญญาไทยที่พระองค์ทรงสนับสนุน การส่งเสริมศิลปาชีพไม่ได้เป็นเพียงแค่การสอนทักษะอาชีพเท่านั้น แต่ยังเป็นการสร้างโอกาสให้กับราษฎรผู้ยากไร้ให้สามารถพึ่งพาตนเองและรักษาศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นให้คงอยู่ต่อไป ซึ่งช่วยให้ชุมชนมีความเข้มแข็ง พร้อมดูแลรักษาสืบสานมรดกวัฒนธรรมของตนอย่างภาคภูมิใจ จากประสบการณ์ส่วนตัวที่ได้มีโอกาสร่วมงานและสัมผัสกับโครงการพระราชดำริหลายโครงการ เราจะเห็นได้ว่าพระองค์ทรงไม่เพียงแค่ให้ความช่วยเหลือแบบชั่วคราว แต่ทรงเน้นการสร้างความยั่งยืนด้วยการให้ความรู้ และสนับสนุนการพัฒนาตนเองของประชาชน ซึ่งนำไปสู่การแก้ไขปัญหาความยากจนอย่างยั่งยืนและเป็นรูปธรรม นอกจากนี้ การที่พระองค์ทรงทำหน้าที่เป็น "ครู" ยังสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมั่นในพลังของความรู้และการศึกษา เพื่อยกระดับชีวิตของคนในชาติให้เทียบเท่าสากล ตลอดจนการปลูกฝังคุณธรรมและจริยธรรมที่มีคุณค่าสำหรับคนไทยทุกคน สิ่งที่ทำให้สมญานามนี้ได้รับการยอมรับในหัวใจของประชาชนไทย คือการที่พระองค์ทรงทุ่มเทเสียสละและใส่พระทัยในทุกโครงการด้วยพระวิริยอุตสาหะ และความรักแท้ที่ทรงมีต่อราษฎรอย่างแท้จริง ทั้งนี้ทำให้พระราชกรณียกิจของพระองค์ยังคงเป็นรากฐานที่แข็งแกร่งของสังคมไทย และเป็นแรงผลักดันให้ประเทศเดินหน้าต่อไปอย่างสง่างาม
พระผู้ทรงเป็นแม่และครูแห่งแผ่นดินพระราชส มันยา ที่สะท้อนถึงพระวิสัยทัศน์อันกว้างไกลตลอดระยะเวลาอันยาวนานที่แผ่นดินไทยร่ม เย็นภายใต้ร่มพระบารมีสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถพระบรมราชินีพันปีหลวงพระบาทสมเด็จพระพระบรมชน ทิเบตร เป็นองค์พระแม่ฟ้าหลวงของประชาชนและผู้ช่วยเหลือความทุกข์ยากลำบากของปวงประชาชนมีพระหฤทัย ที่อันงดงามไปเยี่ยมประสบนิกรชาวเขาพูดเยี่ยมบากยากไร้อยู่เป็นนิด ไม่เคยทอดทิ้งดูแลพวกชาวเขามาตลอดและให้ปลูกผักพืชสวนครัว ไอ้พวกชาวเขาวีที่อยู่ทำกินเป็นพระมหากรุณาพระองค์ท่านที่เมตตาเราประสบนิกร