ทุกคนจะอ้างไม่รู้ กม.ไม่ได้ แล้วคณะนิติศาสตร์ จะมีไว้ทำไม

คำถามว่า “เพราะเหตุใดทุกคนจึงต้องรู้กฎหมาย” สำหรับเรามันไม่ใช่เรื่องจะต้องท่องมาตรา แต่เป็นเรื่อง “รู้พอให้เอาตัวรอด” และ “รู้พอให้ไม่เสียเปรียบ” ในชีวิตจริง เพราะสุดท้ายเวลาเกิดปัญหา หน่วยงานรัฐหรือศาลจะใช้กฎหมายเป็นหลัก ไม่ได้ใช้ความรู้สึกของเราเป็นตัวตัดสิน และประโยคที่ได้ยินบ่อย ๆ ว่า “อ้างไม่รู้กฎหมายไม่ได้” ก็สะท้อนตรงนี้เลย 1) กฎหมายคือกติกากลางของสังคม ถ้าไม่รู้ = เสี่ยงทำผิดโดยไม่ตั้งใจ หลายเรื่องเราเผลอทำเพราะคิดว่าไม่เป็นไร เช่น โพสต์ด่าคนอื่นแรง ๆ ลงโซเชียล แชร์ข้อมูลคนอื่นแบบไม่ปิดชื่อ-เบอร์ หรือเอารูปคนอื่นมาใช้โดยไม่ขออนุญาต บางกรณีเข้าข่ายหมิ่นประมาท/ละเมิดสิทธิส่วนบุคคลได้จริง การ “ไม่รู้” ไม่ได้ทำให้ผลทางกฎหมายหายไป 2) รู้กฎหมายช่วยให้เรา “เจรจาอย่างมีหลัก” เวลาเกิดปัญหา เคยมีช่วงหนึ่งเราจะทำสัญญาเช่าหรือซื้อของมีมัดจำ ถ้าเราไม่รู้หลักพื้นฐาน เช่น ต้องมีหลักฐานอะไร เก็บแชต/สลิปไว้ยังไง เงื่อนไขไหนไม่เป็นธรรม เราจะเถียงแบบลอย ๆ แต่ถ้ารู้ภาพรวม เราจะคุยกับคู่กรณีได้ชัดขึ้น เช่น ขอเอกสาร/ใบเสร็จ ขอระบุเงื่อนไขคืนเงินเป็นลายลักษณ์อักษร และลดโอกาสถูกบิดพลิ้ว 3) กฎหมายทำให้เรา “กันตัวเอง” ก่อนถึงขั้นขึ้นศาล คนส่วนใหญ่ไม่อยากไปศาล เพราะเสียเวลา เสียค่าใช้จ่าย และเครียดมาก แต่ความรู้กฎหมายพื้นฐานช่วยป้องกันตั้งแต่ต้น เช่น ก่อนโอนเงินซื้อของออนไลน์—ขอดูตัวตน/หลักฐานร้าน ตรวจเลขบัญชีมิจฉาชีพ เก็บหลักฐานการคุยและการโอน หรือถ้าต้องไปแจ้งความ จะเตรียมเอกสารได้ครบ ไม่เสียเที่ยว 4) สังคมยุติธรรมขึ้นเมื่อคนทั่วไปมีความรู้เท่าทัน อีกเหตุผลที่เราคิดว่าคณะนิติศาสตร์/คนเรียนกฎหมายสำคัญ คือช่วยแปล “ภาษากฎหมาย” ให้คนทั่วไปเข้าใจง่าย แต่ในฐานะคนทั่วไปเอง เราก็ควรรู้พื้นฐานเพื่อไม่ให้ความรู้กระจุกอยู่กับคนบางกลุ่มเท่านั้น เพราะความไม่รู้ทำให้เกิดช่องว่าง ถูกเอาเปรียบง่าย และทำให้คำว่า “ยุติธรรม” อยู่ไกล ถ้าอยากเริ่มแบบไม่เครียด เราแนะนำให้เริ่มจากเรื่องใกล้ตัว: สัญญา/หนี้/การซื้อขายออนไลน์/การโพสต์บนโซเชียล/สิทธิผู้บริโภค แล้วค่อย ๆ ทำเช็กลิสต์ส่วนตัวว่า “เวลามีปัญหา ต้องเก็บหลักฐานอะไร ต้องคุยยังไง” แค่นี้ก็ช่วยลดโอกาสเจ็บตัว และทำให้ประโยค “อ้างไม่รู้กฎหมายไม่ได้” กลายเป็นแรงผลักให้เรารู้เท่าที่จำเป็นจริง ๆ