แมงมุม

ตอนแรกที่ผมไปเดินดูแถว “นากัน” แถวบ้าน (นาต้นหว้า) ตั้งใจแค่ถ่ายรูปเล่น แต่พอสังเกตดี ๆ จะเห็นว่าแมงมุมไม่ได้มีแค่ตัวเดียวโดด ๆ มันเหมือนมี “ชุมชนแมงมุม” อยู่จริง เพราะแต่ละมุมของนาจะมีตัวเล็กตัวใหญ่ต่างช่วงวัย ปะปนกันไป ทำให้ผมนึกถึงคำค้นที่หลายคนอยากรู้คือ “วัฏจักรแมงมุม” ว่ามันโตมายังไง วัฏจักรแมงมุมแบบที่เจอตามธรรมชาติในทุ่งนา ส่วนใหญ่เริ่มจาก “ไข่” แม่แมงมุมจะทำถุงไข่ (egg sac) เป็นก้อน ๆ คล้ายสำลีหรือเม็ดกลม ๆ แล้วซ่อนไว้ตามกอหญ้า ใต้ใบข้าว ขอบคันนา หรือซอกใบไม้แห้ง บางชนิดเฝ้าถุงไข่ด้วย พอถึงเวลา “ลูกแมงมุมฟักออกมา” จะเป็นตัวจิ๋ว ๆ หลายสิบถึงหลายร้อยตัว แล้วค่อย ๆ แยกย้ายไปหาที่อยู่ของตัวเอง ระยะนี้ถ้าเดินผ่านแถวพุ่มหญ้าจะเห็นใยเส้นเล็ก ๆ และตัวจิ๋วเกาะตามปลายใบ หลังจากนั้นจะเข้าสู่ช่วง “ตัวอ่อน/วัยอ่อน (juvenile)” ซึ่งเป็นช่วงที่แมงมุมลอกคราบหลายครั้งเพื่อโตขึ้น (เหมือนเปลี่ยนชุดเกราะ) ถ้าวันไหนอากาศชื้น ๆ หลังฝนตก จะสังเกตแมงมุมออกมาหากินเยอะเป็นพิเศษ เพราะเหยื่อพวกแมลงตัวเล็ก ๆ ก็ออกมาเหมือนกัน พอโตจนเป็น “ตัวเต็มวัย” จะเริ่มเห็นพฤติกรรมหาคู่ และบางชนิดจะเริ่มสร้างใยถี่ขึ้นหรือย้ายตำแหน่งทำเลที่เหมาะกับดักเหยื่อ ในทุ่งนา ผมเจอบ่อย ๆ 2 แบบหลัก ๆ คือ 1) แมงมุมทำใยดักเหยื่อตามคันนา/กอหญ้า และ 2) แมงมุมสายล่า ไม่ค่อยทำใย แต่ซุ่มตามใบข้าวหรือพื้นดิน จุดที่น่าเดินดูคือขอบคันนา เพราะมีทั้งที่หลบแดดและมีแมลงผ่านไปมามาก ข้อดีที่ผมชอบคือแมงมุมเป็น “ผู้ช่วยในนา” แบบธรรมชาติ เพราะมันช่วยจับแมลงศัตรูพืช เช่น เพลี้ย หรือแมลงบินเล็ก ๆ ทำให้ระบบนิเวศบาลานซ์ขึ้น ถ้าใครอยากส่องชุมชนแมงมุมให้เห็นชัด แนะนำไปช่วงเช้าตรู่หรือเย็น ๆ แสงสวย ใยจะเป็นประกาย และอย่าลืมเดินเบา ๆ จะได้ไม่ทำลายใยหรือรบกวนถุงไข่โดยไม่ตั้งใจ