ถั่วผี

หลายคนแถวบ้านเรียก “ถั่วผี” หรือ “ถั่วลาย” (บางพื้นที่ก็เรียกต่างกัน) พอถึงหน้าฝนหรือช่วงอากาศชื้นๆ จะเห็นขึ้นเองตามที่รกร้าง ริมรั้ว ข้างทาง แล้วเลื้อยเร็วมากจนคลุมพุ่มไม้หรือต้นไม้เล็กๆ ได้เลย ถ้าใครกำลังเสิร์ชว่า ต้นถั่วผีหน้าตาเป็นยังไง หรือดอกถั่วผีใช่แบบเดียวกับอัญชันไหม อันนี้คือจุดที่ฉันใช้สังเกตเวลาเจอตามธรรมชาติ 1) วิธีสังเกต “ต้นถั่วผี” แบบง่ายๆ - ลำต้น/เถา: เป็นเถาเลื้อย พอมีที่เกาะจะไต่ขึ้นสูงและแตกแขนงไว - ใบ: อยู่ในวงศ์ถั่ว ใบมักเป็นใบประกอบ (ดูคล้ายพืชตระกูลถั่วทั่วไป) ถ้าโดนแดดแรงๆ บางทีใบจะดูหนา/ทนแล้งได้ดี - ดอกถั่วผี: จุดเด่นคือดอกสีม่วง ตั้งแต่ม่วงอ่อนไปจนม่วงเข้ม ออกดอกพร้อมกันทีหนึ่งจะเห็นเป็นพุ่มม่วงเต็มๆ 2) ดอกถั่วผี กับ “อัญชัน” ต่างกันไหม? ชื่ออังกฤษที่หลายคนคุ้นคือ butterfly pea เลยทำให้สับสนกับ “อัญชัน” ได้เหมือนกัน แต่ถั่วผีที่เจอในที่รกร้างมักเป็นเถาเลื้อยขึ้นคลุมพืชอื่นเร็วมาก ลักษณะดอกและทรงเถาอาจต่างจากอัญชันที่คนปลูกกิน/ทำเครื่องดื่มในบ้านเรา ถ้าไม่มั่นใจ แนะนำอย่าเก็บมากินเพราะชื่อพื้นบ้านซ้ำกันได้ และพืชตระกูลถั่วบางชนิดหน้าตาคล้ายกันมาก 3) ถั่วผี สรรพคุณมีอะไรบ้าง? คำว่า “สรรพคุณ” ที่คนค้นหา ส่วนใหญ่จะหมายถึงการใช้พื้นบ้าน เช่น เป็นพืชคลุมดิน ลดวัชพืชบางชนิด และช่วยเพิ่มความเขียวในพื้นที่แห้งๆ เพราะมันทนแล้งและโตไว (ในมุมชาวสวนถือว่าทั้งมีประโยชน์และเป็นปัญหาได้พร้อมกัน) แต่ถ้าเป็นสรรพคุณด้านกิน/สมุนไพร ฉันขอเน้นว่าควรยืนยันชนิดพืชให้ชัดเจนก่อนเสมอ เพราะเรียกชื่อรวมๆ ว่า “ถั่วผี” แล้วอาจไม่ใช่ต้นเดียวกันทุกพื้นที่ 4) ถั่วผีเป็นวัชพืชไหม? จัดการยังไงดี จากที่เห็นเอง ถั่วผีขึ้นเองง่ายมากและคลุมต้นไม้เล็กๆ ได้ ถ้าปล่อยไว้ในแปลงปลูกอาจแย่งแสง/พื้นที่ ควรถอนหรือไถกลบตั้งแต่ยังเล็ก และตัดเถาก่อนติดเมล็ดเพื่อลดการกระจาย แต่ถ้าอยู่ตามแนวรั้วที่ไม่กระทบอะไร บางคนก็ปล่อยให้เป็นดอกไม้ธรรมชาติไว้ดูเพลินๆ ได้เหมือนกัน ถ้าใครมีรูปต้นถั่วผีในพื้นที่ตัวเอง ลองเทียบ “เถาเลื้อย + ดอกสีม่วง + ขึ้นตามที่รกร้าง” จะพอเดาได้ใกล้เคียง แต่ถ้าจะนำไปใช้ประโยชน์จริงๆ โดยเฉพาะเรื่องกินหรือทำยา แนะนำให้ผู้รู้ในพื้นที่ช่วยยืนยันชนิดก่อนนะ