สภาส่งเสริมวัฒธรรมอาเซียน

หลายคนถามว่า “คุณธรรม จริยธรรม ตามนิยามของ UNESCO คือความหมายใด” ตอนแรกฉันก็สับสน เพราะในชีวิตประจำวันเรามักใช้สองคำนี้ปนกัน แต่พอได้ไปเกี่ยวข้องกับกิจกรรมแนวส่งเสริมศิลปะและวัฒนธรรม (แนวเดียวกับโครงการจรรโลงพระพุทธศาสนา) ก็เริ่มเห็นภาพชัดขึ้นว่าแก่นที่ UNESCO ให้ความสำคัญคือ “ค่านิยมและหลักการที่ช่วยให้มนุษย์อยู่ร่วมกันอย่างเคารพศักดิ์ศรีกันและกัน” ไม่ใช่แค่ความดีแบบนามธรรม แต่ต้องสะท้อนออกมาเป็นพฤติกรรมและการตัดสินใจที่รับผิดชอบต่อสังคมด้วย ถ้าจะอธิบายแบบเข้าใจง่าย: “คุณธรรม” คือคุณลักษณะภายใน เช่น ความซื่อสัตย์ เมตตา ความรับผิดชอบ ความกตัญญู ส่วน “จริยธรรม” คือกรอบการประพฤติ/หลักคิดในการแยกแยะถูกผิด (รวมถึงจรรยาบรรณในวิชาชีพ) ที่ทำให้คุณธรรมเหล่านั้นถูกนำไปใช้จริงในสถานการณ์ต่าง ๆ เช่น การทำงานร่วมกับคนต่างวัฒนธรรม การใช้สื่อออนไลน์ หรือการจัดกิจกรรมสาธารณะให้ทุกคนเข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม แล้วคำถามที่ต่อยอดจากการค้นหาอีกคำคือ “ศูนย์วัฒนธรรมอาเซียน” เกี่ยวข้องอย่างไร? จากประสบการณ์ที่เคยเข้าร่วมงานด้านวัฒนธรรม สิ่งที่ศูนย์/เครือข่ายวัฒนธรรมในระดับอาเซียนทำได้ดี คือเป็นพื้นที่กลางให้คนหลากชาติได้เรียนรู้กันผ่านศิลปะ ภาษา ดนตรี การแสดง นิทรรศการ หรือเวิร์กช็อปชุมชน ซึ่งกิจกรรมเหล่านี้ไม่ได้ให้แค่ความสนุก แต่ช่วย “ฝึกคุณธรรมและจริยธรรมแบบไม่รู้ตัว” เช่น - เคารพความแตกต่าง (ไม่ล้อเลียนสำเนียง/ชาติพันธุ์) - มีวินัยและความรับผิดชอบ (ทำงานเป็นทีม ซ้อม/เตรียมงานตรงเวลา) - ซื่อสัตย์และโปร่งใส (บริหารงบกิจกรรม เปิดเผยที่มา/การใช้จ่าย) - เมตตาและเอื้อเฟื้อ (ออกแบบกิจกรรมให้ผู้สูงอายุ เด็ก หรือผู้พิการเข้าร่วมได้) ถ้าอยากนำแนวคิด UNESCO ไปใช้จริง ฉันแนะนำ 3 วิธีที่ทำได้ทันที: (1) ตั้ง “กติกากลุ่ม” ก่อนทำกิจกรรม เช่น ไม่เหยียด ไม่บูลลี่ รับฟังกัน (2) ใช้ศิลปะเป็นสื่อ เช่น ให้เล่าเรื่องคุณธรรมผ่านโปสเตอร์/ละครสั้น จะทำให้จับต้องได้ (3) สรุปบทเรียนหลังจบงานเสมอ ว่าวันนี้เราเรียนรู้อะไรเกี่ยวกับการอยู่ร่วมกัน สุดท้ายฉันรู้สึกว่าโครงการที่ส่งเสริมศิลปะและวัฒนธรรม ไม่ว่าจะจัดโดยหน่วยงานไหน หากยึดหัวใจเรื่องคุณธรรม-จริยธรรมตามแนวทาง UNESCO ก็จะช่วยสร้างสังคมที่เข้าใจกันมากขึ้น และนี่แหละคือพลังของงานวัฒนธรรมในบริบทอาเซียน