ถ้าใครอ่าน พ.ร.บ.วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง 2539 แล้วงง ๆ ฉันใช้วิธี “จับเป็นขั้นตอน” จะจำเรื่องการพิจารณาทางปกครองได้ง่ายขึ้นมาก โดยมองว่า 1 เรื่อง = 1 กระบวนการ ตั้งแต่เริ่มรับเรื่องจนจบที่คำสั่ง/การอุทธรณ์ 1) เริ่มเรื่อง: ใครเกี่ยวข้องบ้าง - “คู่กรณี” คือคนที่สิทธิ/หน้าที่จะเปลี่ยนเพราะการพิจารณาทางปกครอง (เช่น ผู้ยื่นคำขอ ผู้ถูกสั่ง ผู้คัดค้าน) - คู่กรณีมีสิทธิให้ “ทนายความ” ช่วยได้ และแต่งตั้ง “ตัวแทน” ได้ (บางเรื่องอาจมีตัวแทนร่วม) ถ้ามีการยกเลิกตัวแทน ควรแจ้งให้หน่วยงานทราบเป็นลายลักษณ์อักษรเพื่อกันพลาด - เอกสารต่างประเทศ: ถ้าต้องใช้เป็นหลักฐาน มักต้องมีคำแปลประกอบ (ฉันจะจดไว้ว่า “หลักฐานต่างภาษา = คิดถึงการแปล”) 2) ระหว่างพิจารณา: เจ้าหน้าที่ต้องทำอะไร สิ่งที่ข้อสอบชอบถามคือ “หน้าที่ของเจ้าหน้าที่” ระหว่างการพิจารณาทางปกครอง เช่น ต้องแสวงหาพยานหลักฐานให้รอบด้าน รับฟังข้อเท็จจริง เปิดโอกาสให้คู่กรณีชี้แจง/ส่งเอกสาร และอาจขอเอกสารเพิ่มเติมหรือตรวจสถานที่ได้ตามสมควร 3) เรื่องความเป็นกลาง: ข้อห้าม/การคัดค้านเจ้าหน้าที่ อ่านแล้วให้จำเป็นคีย์เวิร์ดว่า “มีเหตุสงสัยความเป็นกลาง = คัดค้านได้” เช่น มีส่วนได้เสียเกี่ยวข้องใกล้ชิด หรือมีพฤติการณ์ที่ทำให้ไม่เป็นกลาง ถ้าถูกคัดค้านก็จะมีขั้นตอนให้พิจารณาว่าจะเปลี่ยนผู้พิจารณาหรือไม่ (ตรงนี้ฉันเน้นจำหลักการมากกว่าท่องถ้อยคำ) 4) ปลายทาง: คำสั่งทางปกครองต้องเขียนยังไง เวลาสรุปฉันจะแยกเป็น 2 กลุ่ม - “คำสั่งเป็นหนังสือ” โดยทั่วไปควรมีรายละเอียดสำคัญ เช่น ข้อเท็จจริง/ข้อกฎหมายที่อ้างอิง เหตุผล และแนวทางให้คู่กรณีใช้สิทธิอุทธรณ์ - “กรณีไม่ต้องระบุเหตุผล” ให้จำว่าเป็นข้อยกเว้น (ข้อสอบชอบถามว่าเมื่อไรยกเว้นได้) 5) ถ้าไม่เห็นด้วย: อุทธรณ์/โต้แย้งภายในกี่วัน ทริคจำของฉันคือ “15/90” - อุทธรณ์คำสั่งทางปกครอง: ภายใน 15 วัน (เจอบ่อยมาก) - โต้แย้งต่อคณะกรรมการกฤษฎีกา: ภายใน 90 วัน 6) หลังมีคำสั่ง: เพิกถอน-พิจารณาใหม่-ค่าทดแทน หัวข้อนี้ออกแนวประยุกต์ ให้จำว่าแม้คำสั่งออกแล้ว ยังมีกรณี “เพิกถอนคำสั่งทางปกครอง” ได้ (โดยเฉพาะคำสั่งที่เป็นประโยชน์ต้องดูเงื่อนไข) และบางกรณีคู่กรณีอาจร้องขอ “ค่าทดแทน” หรือ “ขอพิจารณาใหม่” ได้ตามเหตุ 7) ถ้าไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง: มาตรการบังคับทางปกครอง ฉันจะจำคำใหญ่ ๆ ไว้ก่อน เช่น การสืบทรัพย์ การบังคับคดีโดยเจ้าพนักงานบังคับคดี และค่าปรับบังคับการ รวมถึง “การแจ้งคำสั่งทางปกครอง” ว่าแจ้งอย่างไรถึงถือว่าถูกต้อง (เพราะส่งไม่ถึง = เสียจังหวะนับกำหนดเวลาอุทธรณ์ได้) สรุปสั้น ๆ สำหรับอ่านก่อนสอบ: จับแพตเทิร์น “คู่กรณี → พยานหลักฐาน/รับฟัง → ความเป็นกลาง/คัดค้าน → คำสั่งทางปกครอง → อุทธรณ์ 15 วัน/โต้แย้ง 90 วัน → เพิกถอน/พิจารณาใหม่ → มาตรการบังคับทางปกครอง” แล้วค่อยเติมรายละเอียดรายมาตรา จะทำข้อสอบเรื่องการพิจารณาทางปกครองได้ไวขึ้นมาก