จรวด BM-21 หรือแกรด (Grad) เป็นระบบยิงจรวดหลายลำกล้องที่ถูกพัฒนาขึ้นในสหภาพโซเวียตในช่วงสงครามเย็น มีขนาดจรวดประมาณ 122 มิลลิเมตรและยิงได้พร้อมกันจำนวนมาก โดยจรวดหนึ่งชุดมักประกอบด้วย 40 ท่อยิง พ่นลูกจรวดออกในเวลาสั้นๆ สร้างความเสียหายเป็นวงกว้างเหมือนฝนลูกเห็บ ซึ่งเหมาะกับการโจมตีพื้นที่เป้าหมายขนาดใหญ่ แม้ว่าจะไม่แม่นยำเท่าปืนใหญ่แต่มีพลังทำลายสูงและต้นทุนการผลิตต่ำ จรวด BM-21 จึงได้รับความนิยมอย่างมากทั่วโลกและถูกนำไปใช้โดยหลายประเทศ รวมถึงกัมพูชา ในช่วงทศวรรษ 1980 กัมพูชาเริ่มจัดหา BM-21 ผ่านการสนับสนุนโดยตรงจากสหภาพโซเวียต ซึ่งถือเป็นผู้ผลิตรุ่นต้นฉบับ แต่ข้อมูลจากแหล่งต่างๆ ชี้ว่ากัมพูชาอาจไม่ได้ใช้จรวดโซเวียตแท้ๆ เท่านั้น แต่ยังน่าจะมีอุปกรณ์ที่ลอกเลียนแบบโดยจีนอย่างเช่นรุ่นที่เรียกว่า Type 83 ที่จีนผลิตและส่งออกไปในราคาประหยัดให้หลายประเทศในภูมิภาค การนำจรวดจากหลายแหล่งมาช่วยเสริมกำลังยิงของกัมพูชาทำให้กองทัพของประเทศนี้มีความแข็งแกร่งด้านไฟสนามมากขึ้น ข้อมูลในปี 1995 จาก The Military Balance ระบุว่ากัมพูชาครอบครองหน่วยยิง BM-21 อย่างน้อยแปดหน่วยและมีการอัพเกรดระบบเพื่อเสริมประสิทธิภาพการใช้งาน โดยมีรายงานว่ากัมพูชาเคยทดลองยิงจรวด BM-21 ในปี 2010 ที่จังหวัดกำปงชนัง เพื่อแสดงยุทธกำลังและความสามารถของกองทัพ นอกจากนี้ ในปี 2568 ยังมีข่าวว่ากัมพูชาเคลื่อนย้ายจรวด BM-21 ตามแนวชายแดนสร้างความตึงเครียดในภูมิภาคอีกด้วย สิ่งที่น่าสนใจคือ BM-21 ไม่ได้มีแค่รุ่นจากรัสเซียหรือจีนเท่านั้น หลายประเทศลอกเลียนแบบและผลิตขึ้นเองในราคาและคุณภาพที่แตกต่างกัน ส่งผลให้กัมพูชาอาจได้มาซึ่งจรวดเหล่านี้จากหลายแหล่งรวมถึงตลาดอาวุธระหว่างประเทศ ซึ่งมีความซับซ้อนและเชื่อมโยงกับนโยบายความมั่นคงของภูมิภาค ด้วยประสิทธิภาพในการยิงปริมาณมากและการราคาที่เหมาะสม BM-21 ยังคงเป็นภัยคุกคามที่สำคัญและไม่ควรถูกมองข้ามในแง่ยุทโธปกรณ์ของกองทัพกัมพูชา บทความนี้ช่วยให้เข้าใจถึงต้นกำเนิดและความสำคัญของจรวดระบบนี้ในบริบทของภูมิภาค Southeast Asia และความขัดแย้งด้านการทหารในปัจจุบันได้อย่างชัดเจน