พระเจ้ามหากัปปินะเป็นพระโอรสของพระมหากษัตริย์ผู้ครองกุกกุฏวดีนคร เมื่อพระราชบิดาทิวงคตแล้วได้ครองราชย์สมบัติสืบต่อมา มีพระอัครมเหสีพระนามว่า “อโนชาเทวี” ซึ่งเป็นพระราชธิดาของพระราชาผู้ครองสาคลนคร

พระเจ้ามหากัปปินะมีพระราชหฤทัยใฝ่ต่อการศึกษา แสวงหาความรู้ใหม่ ๆ อยู่เสมอ โดยเฉพาะทรงฝักใฝ่ในการออกบวชเพื่อการบรรลุมรรคผลนิพพานอันเป็นคุณธรรมเบื้องสูง ทุก ๆ วันพระองค์จะส่งอำมาตย์ออกไปสืบข่าวจากทิศทั้ง 4 ว่า มีข่าวอะไรบ้างโดยเฉพาะข่าวเกี่ยวกับพระรัตนตรัย อำมาตย์เหล่านั้นออกจากพระนครไปไกล 2-3 โยชน์ ทุกวัน ค่ำแล้วก็กลับมารายงานข่าวให้ทรงทราบ

พระเจ้ามหากัปปินะมีม้าอันเป็นพระราชพาหนะ 5 ตัว คือ ม้าชื่อพละ ม้าชื่อพลวาหนะ ม้าชื่อปุปผะ ม้าชื่อปุปผวาหนะและม้าชื่อสุปัตตะ โดยปกติพระองค์จะทรงม้าชื่อสุปัตตะเป็นประจำส่วนม้าที่เหลือจะพระราชทานให้อำมาตย์หรือทหารใช้เป็นพาหนะไปสืบข่าวต่างๆ

วันหนึ่งพระองค์เสด็จประพาสราชอุทยานพร้อมด้วยอำมาตย์ 1,000 คน ได้พบพ่อค้าที่เดินทางมาจากเมืองสาวัตถีรับสั่งให้เข้าเฝ้าถามข่าวสารจากเมืองสาวัตถีนั้น เมื่อพ่อค้าได้กราบทูลว่า “ขอเดชะ ข่าวอื่นไม่มี แต่ในเมืองสาวัตถีนั้น บัดนี้ มีพระพุทธเจ้ามีพระธรรม และมีพระสงฆ์ เกิดขึ้นแล้วในโลก พระเจ้าข้า”

พระเจ้ามหากัปปินะพอได้สดับคำว่า พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์เท่านั้นทั่วทั้งพระวรกายถูกปีติโสมนัสเข้าครอบงำอย่างท่วมท้นจนหลงลืมพระสติไปชั่วขณะพอสติสัมปปชัญญะกลับคืนมาแล้วพระองค์ได้ตรัสถามซ้ำอีกถึง 3 ครั้ง บรรดาพ่อค้ากราบทูลยืนยันเช่นเดิม จึงรับสั่งให้อำมาตย์เขียนพระราชสาสน์ถึงพระชายาขอสละราชสมบัติให้พระชายารับครอบครองสืบต่อไปและรับสั่งให้พระราชทานรางวัลแก่พ่อค้า 3 แสนกหาปณะ

ส่วนพระองค์เองพร้อมด้วยอำมาตย์ผู้ใกล้ชิด จะออกบวชอุทิศพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วมอบพระราชสาสน์นั้นให้พ่อค้านำไปถวายแด่พระชายาแม้อำมาตย์เหล่านั้นก็เขียนจดหมายถึงภรรยาของตน ๆดุจเดียวกันจากนั้นได้ติดตามพระมหากัปปินะออกจากพระราชอุทยานมุ่งสู่พระนครสาวัตถี

เส้นทางเสด็จของพระเจ้ามหากัปปินะนั้นเต็มไปด้วยความยากลำบากทุรกันดารผ่านทั้งป่าและภูเขาโดยเฉพาะมีแม่น้ำใหญ่ 3 สาย คือ แม่น้ำอารวปัจฉา แม่น้ำนีลวาหนา และแม่น้ำจันทภคาขวางหน้าอยู่ ซึ่งแต่ละสายนั้น ทั้งกว้างและลึกมาก จะข้ามได้ก็ต้องอาศัยเรือหรือแพขนาดใหญ่ซึ่งก็หาได้ยาก

พระเจ้ามหากัปปินะทรงมีพระดำริว่า “ถ้าจะรอเวลาหาเรือหรือแพก็จะทำให้ล่าช้า เพราะความเกิดนำไปสู่ความแก่ความแก่นำไปสู่ความเจ็บและความเจ็บนำไปสู่ความตายทุกลมหายใจเข้าออกย่อมนำไปสู่ความแก่และความตายทั้งนั้นเราไม่รู้ว่าความตายจะมาถึงเราเมื่อไรเราออกบวชเพื่ออุทิศต่อพระรัตนตรัยด้วยอานุภาพแห่งรัตนตรัยนั้นขอให้น้ำนี้จงอย่าได้เป็นเหมือนน้ำเลย” ครั้นทรงมีพระดำริดังนี้แล้วทรงระลึกถึงคุณพระรัตนตรัยมีพุทธานุสติเป็นต้นแล้วเสด็จลงสู่แม่น้ำพร้อมทั้งบริวาร 1,000 คน ม้าทั้งหลายวิ่งไปบนผิวน้ำเหมือนกับวิ่งบนแผ่นหินแม้แต่ปลายกีบม้าก็ไม่เปียกเลย

เวลาใกล้รุ่งของราตรีนั้นพระบรมศาสดาทรงตรวจดูสัตว์โลกได้ทอดพระเนตรเห็นพระเจ้ามหากัปปินะพร้อมทั้งบริวารผู้ทรงสละราชสมบัติออกผนวชอุทิศพระรัตนตรัย ท้าวเธอพร้อมทั้งบริวารจักบรรลุพระอรหัตผลพร้อมทั้งปฏิสัมภิทาทั้งหลายสมควรที่เราตถาคตจักกระทำการต้อนรับเสด็จ

ครั้นแล้วพระพุทธองค์ทรงบาตรและจีวรเสด็จออกต้อนรับสิ้นระยะทาง 120 โยชน์ ประหนึ่งว่าพระเจ้าจักรพรรดิทรงต้อนรับกำนันนายบ้าน ฉะนั้นได้ประทับเปล่งพระรัศมีภายใต้ร่มต้นนิโครธ ณ ริมฝั่งแม่น้ำจันทภาคา

พระเจ้ามหากัปปินะได้ทอดพระเนตรเห็นพระรัศมีนั้นแล้ว ทรงพระดำริว่า “แสงสว่างนี้ไม่ใช่แสงจันทร์แสงอาทิตย์ หรือแสงสว่างจากเทวดาตนใดตนหนึ่ง จักต้องเป็นแสงสว่างแห่งพระบรมศาสดาอย่างแน่นอน”

เมื่อทรงพระดำริดังนี้แล้ว เสด็จลงจากหลังม้าพร้อมทั้งบริวาร เสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าตามสายแห่งพระรัศมีนั้นถวายบังคมแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควรส่วนข้างหนึ่งพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมให้สดับเมื่อจบลงแล้วพระราชาพร้อมทั้งบริวารได้บรรลุเป็นพระโสดาบันแล้วกราบทูลขออุปสมบทพระพุทธองค์ได้ประทานด้วยวิธีเอหิภิกขอุปสัมปทาต่อมาเมื่อได้พระองค์ฟังธรรมอีกครั้งในวันที่พระนางอโนชาเทวีออกบวชพร้อมบริวาร พระมหากัปปนะและพระภิกษุบริวาร 1,000 รูป ได้บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ทั้งหมด

* พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย เล่ม 41 หน้า 299 - 317

กราบขอบพระคุณและขอนุญาตินำข้อมูลมาเผยแพร่

Cr.เพจธรรมในพระไตรปิฏก