“ผ้าหม้อห้อมเมืองแพร่” 100 ปีแห่งตำนาน
แพร่ เมืองสงบเล็ก ๆ ที่ครั้งหนึ่งเคยรุ่งเรืองจากอุตสาหกรรมไม้สัก กำลังถูกปลุกชีวิตขึ้นใหม่อีกครั้งในฐานะ ศูนย์กลางแฟชั่นผ้าหม้อห้อม ที่ใครได้สัมผัสก็ต้องตกหลุมรัก 🩵
.
เสียงหัวเราะเบา ๆ ดังขึ้นจากบ้านทุ่งโฮ้ง หมู่บ้านเล็ก ๆ ริมน้ำยม ที่นี่คือบ้านและเวิร์กชอปของ “ป้าเหงี่ยม ประภาพรรณ ศรีตรัย” 🌈 ช่างย้อมผ้าหม้อห้อมรุ่นที่ 3 ผู้สืบเชื้อสา ยจากชาวลาวพวน กลุ่มชาติพันธุ์ที่พกภูมิปัญญาการทอและการย้อมติดตัวข้ามน้ำโขงมาเมื่อกว่าร้อยปีก่อน
.
ป้าเหงี่ยมเล่าว่าครั้งยังเด็ก ผ้าหม้อห้อมทุกผืนถูกย้อมด้วยกรรมวิธีดั้งเดิมแท้ ๆ ตั้งแต่การ “คนหม้อห้อม” 💙 ที่ต้องใช้แรงและเวลา ไปจนถึงการย้อมทีละชั้นกว่าจะได้สีน้ำเงินเข้มขรึมที่เป็นเอกลักษณ์
.
วันนี้เธอและครอบครัวยังคงรักษาขั้นตอนเหล่านั้นไว้ แต่ได้เติม “ความสร้างสรรค์ใหม่ ๆ” เข้ามา เช่นการมัดย้อมที่ผสมผสานกับแฟชั่นสมัยใหม่ ทำให้หม้อห้อมไม่ใช่แค่ชุดชาวนาอีกต่อไป แต่กลายเป็น แฟชั่นที่คนรุ่นใหม่หยิบมาใส่แล้วดูเท่ไม่แพ้ใคร
.
จากเสื้อเชิ้ตเรียบ ๆ กลายเป็น 👔 เสื้อย้อมมัดหมี่สุดชิคที่ป้าเหงี่ยมริเริ่ม ปัจจุบันงานสไตล์นี้ได้วางขายทั่วประเทศ และยังช่วยขับเคลื ่อนการท่องเที่ยวแพร่ จนกลายเป็น “อีกหนึ่งสัญลักษณ์” ✨ควบคู่ไปกับเรือนขนมปังขิงไม้สัก นอกจากป้าเหงี่ยม ยังมีคนรุ่นใหม่ที่ลุกขึ้นมาสานต่อมรดกนี้ เช่น
▪️นันทนิจ บอยด์ อดีตลูกศิษย์ของป้าเหงี่ยม ผู้ก่อตั้งงาน “Phrae Craft” และเจ้าของแบรนด์ Natcharal ที่พาผ้าหม้อห้อมไปอวดโฉมบนรันเวย์แฟชั่นในกรุงเทพฯ ✨
▪️ชิดชนก สุชนก ผู้เปิดคาเฟ่ “บ้านมัดใจ” สถานที่ที่รวมทั้งงานมัดย้อม คาเฟ่ และสตูดิโอศิลปะ เพื่อให้คนรุ่นใหม่ได้เรียนรู้และสร้างอาชีพจากหม้อห้อม
▪️ภาสกร แสงด้วง ข้ามสาม อดีตนักกีฬาวอลเลย์บอลทีมชาติ ที่หันหลังให้ชีวิตราชการ มาสร้างสรรค์แบรนด์ Nat Craft ด้วยหัวใจที่เต็มไปด้วยความรักต่อภูมิปัญญาบ้านเกิด
การเปลี่ยนผ่านจากคนรุ่นเก่าสู่รุ่นใหม่ทำให้ ผ้าหม้อห้อมไม่เคยสูญหาย ตรงกั นข้ามมันกลับเปล่งประกาย ยิ่งกว่าเดิมกลายเป็นแรงบันดาลใจให้ทั้งนักท่องเที่ยวไทยและต่างชาติเดินทางมาสัมผัสบรรยากาศอันอบอุ่นของเมืองแพร่
ผ้าหม้อห้อมเมืองแพร่ ถือเป็นสมบัติทางวัฒนธรรมที่มีคุณค่ามหาศาลและได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สืบทอดผ่านหลายชั่วอายุคน โดยเฉพาะจากชาวลาวพวนกลุ่มชาติพันธุ์ที่อพยพเข้ามาในพื้นที่แพร่และนำเทคนิคการทอและย้อมผ้าหม้อห้อมที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวของตนมาผสมผสานจนกลายเป็นศิลปะที่ยังคงความโบราณแต่แฝงด้วยความทันสมัยได้อย่างลงตัว กระบวนการผลิตผ้าหม้อห้อมอย่างแท้จริงนั้นเริ่มจากการ “คนหม้อห้อม” ซึ่งเป็นขั้นตอนสำคัญที่ต้องใช้แรงงานคนและเวลานาน เพื่อสร้างสีหม้อห้อมสีครามเข้มด้วยวัตถุดิบจากธรรมชาติที่ปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อม สีครามที่สวยงามนี้เป็นเอกลักษณ์เฉพาะที่หาได้จากผ้าหม้อห้อม ของเมืองแพร่เท่านั้น ในยุคปัจจุบัน ช่างผ้าหม้อห้อมและครอบครัวต่างมุ่งมั่นที่จะรักษาขั้นตอนแบบดั้งเดิมนี้ไว้ แต่ยังได้ใส่ความคิดสร้างสรรค์ใหม่ ๆ ลงไป เช่นการมัดย้อมผสมผสานกับลวดลายแฟชั่นสมัยใหม่ ทำให้ผ้าหม้อห้อมไม่ถูกจำกัดแค่เป็นเครื่องแต่งกายแบบท้องถิ่นอีกต่อไป แต่กลายเป็นแฟชั่นที่น่าสนใจสำหรับคนรุ่นใหม่ ทั้งในรูปแบบเสื้อผ้า เครื่องประดับ และของตกแต่งบ้าน การมีส่วนร่วมของคนรุ่นใหม่ในจังหวัดแพร่ เช่น นันทนิจ บอยด์ ผู้ก่อตั้งงาน Phrae Craft และแบรนด์ Natcharal ที่ได้นำผ้าหม้อห้อมขึ้นแสดงในงานแฟชั่นใหญ่ในกรุงเทพฯ และชิดชนก สุชนก ที่สร้างคาเฟ่บ้านมัดใจเพื่อเป็นสถานที่เรียนรู้ ศิลปะ และสร้างอาชีพให้กับคนรุ่นใหม่ ช่วยให้มรดกทางวัฒนธรรมนี้ยังคงเติบโตอย่างยั่งยืน นอกจากนี้ ภาสกร แสงด้วง ข้ามสาม นักกีฬาวอลเลย์บอลทีมชาติที่หันมาสนับสนุนและสร้างสรรค์แบรนด์ Nat Craft ก็ถือเป็นตัวอย่างของคนรุ่นใหม่ที่กลับมาใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของตนเพื่อเสริมสร้างเศรษฐกิจชุมชนและส่งเสริมการท่องเที่ยวของแพร่ให้คึกคัก ด้วยความผสมผสานของภูมิปัญญาโบราณและความร่วมสมัยนี้ ผ้าหม้อห้อมจึงกลายเป็นสินค้าท้องถิ่นที่เป็นที่รู้จักและชื่นชอบจากนักท่องเที่ยวทั้งในประเทศและต่างชาติ สร้างแรงบันดาลใจในวงกว้างและช่วยให้เมืองแพร่เป็นอีกหนึ่งจุดหมายที่นักท่องเที่ยวต้องไม่พลาดที่จะสัมผัสบรรยากาศและความเป็นเอกลักษณ์ของผ้าหม้อห้อม ผ้าหม้อห้อมจึงไม่เพียงแต่เป็นเครื่องแต่งกายแต่ยังเป็นภาพสะท้อนของวัฒนธรรม การใช้ชีวิต และการอนุรักษ์ภูมิปัญญาที่เปี่ยมไปด้วยความรักและความตั้งใจของคนในชุมชนแพร่ที่ทุ่มเทเพื่อรักษาไว้ให้อยู่คู่กับยุคสมัยตลอดไป
