พระยาพิชัยดาบหัก
เมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2512 (ค.ศ. 1969) นายพ่วง สุวรรณรัฐ ปลัดกระทรวงมหาดไทย เป็นประธานในพิธีเปิดอนุสาวรีย์พระยาพิชัยดาบหัก ซึ่งประดิษฐานอยู่หน้าศาลากลางจังหวัดอุตรดิตถ์ เพื่อเป็นการเชิดชูเกียรติวีรกรรมความกล้าหาญของพระยาพิชัย ทหารเอกคู่พระทัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ที่ต่อสู้กับกองทัพพม่าจนดาบหัก
อนุสาวรีย์พระยาพิชัยดาบหัก
ตั้งอยู่ หน้าศาลากลางจังหวัดอุตรดิตถ์ (หลังเก่า) ต.ท่าอิฐ อ.เมืองอุตรดิตถ์ เป็นรูปหล่อทองเหลืองรมดำขนาดสูงประมาณ 2 เมตร ยืนถือดาบหักในมือขวาและดาบดีในมือซ้าย ออกแบบโดยกรมศิลปากร
สร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงวีรกรรมเมื่อปี พ.ศ. 2316 ในการรบกับกองทัพพม่าที่ยกมาตีเมืองพิชัย ซึ่งพระยาพิชัยได้ต่อสู้จนดาบคู่มือขวาหัก แต่ยังคงสามารถนำทัพได้รับชัยชนะ
บริเวณใกล้เคียงเป็นที่ตั้งของ พิพิธภัณฑ์ดาบเหล็กน้ำพี้ใหญ่ที่สุดในโลก และพิพิธภัณฑ์พระยาพิชัยดาบหัก
เมื่อได้ไปเยือนอนุสาวรีย์พระยาพิชัยดาบหักที่จังหวัดอุตรดิตถ์ ผมรู้สึกได้ถึงพลังแห่งประวัติศาสตร์อันยิ่งใหญ่ของวีรบุรุษไทย พระยาพิชัยเป็นทหารเอกในยุคสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช และเป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญที่ไม่ยอมแพ้ แม้ในระหว่างการสู้รบกับกองทัพพม่าที่ยกมาตีเมืองพิชัย เขาต่อสู้จนดาบคู่มือขวาหัก แต่ยังสามารถนำทัพสงครามจนได้รับชัยชนะอย่างมหัศจรรย์ ผมประทับใจกับรายละเอียดของอนุสาวรีย์ที่เป็นรูปหล่อทองเหลืองรมดำสูงประมาณ 2 เมตร ซึ่งแสดงท่าทางยืนถือดาบหักในมือขวาและดาบดีในมือซ้าย อนุสาวรีย์นี้ตั้งอยู่หน้าศาลากลางจังหวัดหลังเก่าในตำบลท่าอิฐ อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ ซึ่งเป็นสถานที่สำคัญที่สะท้อนประวัติศาสตร์ท้องถิ่นได้อย่างงดงาม นอกจากนี้ บริเวณใกล้เคียงยังมีพิพิธภัณฑ์ดาบเหล็กน้ำพี้ที่ใหญ่ที่สุดในโลก และพิพิธภัณฑ์พระยาพิชัยดาบหัก เพื่อให้เราได้เรียนรู้เรื่องราวของวัสดุและประวัติศาสตร์เกี่ยวกับดาบที่ไม่เพียงแต่มีความงาม แต่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของไทย เป็นโอกาสดีที่ได้สัมผัสมรดกแห่งความกล้าหาญและภูมิปัญญาที่ส่งต่อกันมาอย่างยาวนาน การเยี่ยมชมสถานที่แห่งนี้ทำให้ผมได้ตระหนักว่าประวัติศาสตร์ไม่ได้อยู่แค่ในตำรา แต่ถูกถ่ายทอดผ่านรูปปั้น พิพิธภัณฑ์ และเรื่องราวของวีรบุรุษที่ควรรักษาและเล่าขานต่อไปเพื่อให้คนรุ่นหลังได้ซาบซึ้งถึงความเสียสละและความเป็นไทยอย่างแท้จริง
