วันเถลิงศก

หลายคนสงสัยว่า “วันที่ 15 เมษายน วันเถลิงศก” คือวันอะไร ทำไมถึงสำคัญในช่วงสงกรานต์ สำหรับฉันพอได้อ่านและถามผู้ใหญ่ถึงเข้าใจว่า วันเถลิงศกเป็นเหมือน “วันเริ่มต้นปีใหม่ตามจารีต” อีกชั้นหนึ่ง ไม่ใช่แค่วันเล่นน้ำหรือวันหยุดยาวอย่างเดียว วันเถลิงศก (บางพื้นที่ภาคเหนือเรียก “วันพญาวัน”) ถือเป็นวันเปลี่ยนจุลศักราชใหม่ และเป็นวันเริ่มศกใหม่ตามคติพราหมณ์-ฮินดู ข้อที่น่าสนใจคือมีความหมายทางดาราศาสตร์ด้วย คือช่วงที่ “พระอาทิตย์ย้ายเข้าสู่ราศีเมษโดยสมบูรณ์” เลยถูกมองว่าเป็นจุดเริ่มต้นวัฏจักรใหม่ของปี และโดยทั่วไปยังเป็น “วันสุดท้ายของวันหยุดสงกรานต์” ด้วย หลายบ้านเลยถือโอกาสทำพิธีให้ครบก่อนกลับไปทำงาน กิจกรรมที่คนส่วนใหญ่นิยมทำในวันเถลิงศกมี 2 อย่างที่พบได้บ่อย 1) ทำบุญตักบาตรตอนเช้า (Tak Bat) — เช้าๆ ใส่บาตรเพื่อความเป็นสิริมงคล เหมือนตั้งใจเริ่มปีใหม่ด้วยสิ่งดีๆ ฉันชอบเตรียมอาหารง่ายๆ เช่น ข้าวสวย ผลไม้ น้ำดื่ม หรือของแห้ง แล้วตั้งใจอธิษฐานเรื่องสุขภาพและความร่มเย็นของครอบครัว 2) พิธีรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ (Rod Nam Dum Hua) — เป็นช่วงที่อบอุ่นมาก เพราะเราได้ขอพรจากผู้ใหญ่โดยตรง การเตรียมน้ำอบหรือน้ำหอมไทยใส่ขันเล็กๆ พร้อมผ้าขนหนูหรือผ้าซิ่น/ผ้าพื้นเมืองก็ได้ จากนั้นรดน้ำที่มือผู้ใหญ่เบาๆ กล่าวขอขมาในสิ่งที่อาจล่วงเกิน แล้วขอพรให้ชีวิตราบรื่น สิ่งสำคัญคือ “ความเคารพผู้ใหญ่” และความตั้งใจจริง ไม่ต้องทำพิธีให้ใหญ่โตแต่ทำด้วยใจสุภาพ ทริคเล็กๆ ที่ฉันใช้ให้วันเถลิงศกดู “เป็นพิธี” มากขึ้น คือจัดโต๊ะเล็กๆ ให้เรียบร้อย เตรียมของไหว้หรือพวงมาลัยตามกำลัง และแต่งกายสุภาพ ถ้าอยู่ไกลญาติผู้ใหญ่ อาจโทรวิดีโอคอลขอพรแทน หรือฝากคำอวยพรผ่านคนในบ้านก็ยังดี เพราะแก่นของวันนี้คือการเริ่มต้นใหม่และการสานสัมพันธ์ในครอบครัว สรุปสั้นๆ ถ้าใครค้นว่า “วันที่ 15 เมษายน วันเถลิงศก” ให้จำว่าเป็นวันเปลี่ยนศกใหม่ มีความหมายทั้งทางคติความเชื่อและทางดาราศาสตร์ และกิจกรรมหลักที่คนทำกันคือทำบุญตักบาตรกับรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ ทำให้สงกรานต์จบลงอย่างเป็นมงคลและอบอุ่นมากๆ