“วัดถ้ำเขาหลวง“ต.ธงชัย อ.เมือง จ.เพชรบุรี สร้างขึ้นในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดฯ ให้สร้างบันไดคอนกรีตยาวประมาณ 10 เมตร ตั้งแต่เชิงเขาไปจนถึงเบื้องล่างของถ้ำ และโปรดฯ ให้บูรณะพระพุทธรูปโบราณหลายองค์ที่ประดิษฐานอยู่ ณ ถ้ำนี้มาก่อนยุครัตนโกสินทร์ ซึ่งสันนิษฐานว่าพระพุทธรูปโบราณเหล่านี้น่าจะได้มาจากนักจาริกแสวงบุญจากที่ต่าง ๆ นำมาประดิษฐานไว้ อาทิ พระพุทธไสยาสน์ ขนาด 14 เมตร พระพุทธรูปปางมารวิชัยองค์ใหญ่ ซึ่งพระองค์มีพระราชประสงค์จะสร้างวัดบนยอดเขา เพื่อถวายแด่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเสด็จประพาสมายังถ้ำแห่งนี้ และด้วยมีพระราชดำริว่าถ้ำเขาหลวงนี้ มีความวิจิตรงดงามด้วยมีหินงอกหินย้อยทั่วทั้งผนังถ้ำ ภายในยังมีช่องกว้างที่แสงอาทิตย์สาดส่องเข้ามากระทบแนวหิน ก่อให้เกิดความหลากหลายของสีสันภายในถ้ำ อีกทั้งโพรงหินที่แตกเป็นช่อง ทำให้มีอากาศเย็นสบายและไม่อับชื้น จนสามารถมองเห็นความสวยงามภายในถ้ำได้ทุกซอกทุกมุม
เมื่อได้ไปเยือนวัดถ้ำเขาหลวงที่เพชรบุรี เราจะได้สัมผัสกับบรรยากาศที่แตกต่างจากที่อื่น ด้วยความเย็นสดชื่นที่เกิดจากโพรงหินภายในถ้ำซึ่งช่วยให้อากาศถ่ายเทอยู่ตลอดเวลา จึงไม่รู้สึกอึดอัดแม้อยู่ลึกในถ้ำ นอกจากนี้ วัดถ้ำเขาหลวงยังมีพระพุทธรูปปางมารวิชัยองค์ใหญ่และพระพุทธไสยาสน์ขนาดยาวถึง 14 เมตร ที่สร้างขึ้นมาตั้งแต่ยุคก่อนรัตนโกสินทร์ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าประทับใจมาก เพราะแสดงให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่และศรัทธาของผู้สร้างในสมัยนั้น บันไดคอนกรีตที่ถูกสร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวช่วยให้เราเดินขึ้นไปยังยอดเขาได้สะดวก พร้อมชมทิวทัศน์สวยงามและสัมผัสความสงบของวัดที่มีประวัติศาสตร์อย่างลึกซึ้ง การเดินทางมาที่นี่จึงไม่เพียงแค่ได้ชมถ้ำสวยงาม แต่ยังได้รับพลังใจจากบรรยากาศเก่าแก่และความสงบร่มเย็นของวัดนี้อีกด้วย หากจะมาเที่ยววัดถ้ำเขาหลวง ขอแนะนำให้เตรียมน้ำดื่มและรองเท้าสบาย ๆ เนื่องจากต้องเดินขึ้นบันไดและทางเดินซึ่งอาจลื่นบ้างในบางช่วง ถือเป็นการผจญภัยเล็ก ๆ ที่คุ้มค่ามากสำหรับคนรักธรรมชาติและวัฒนธรรมไทย