ดอกปทุมมา

ถ้าเจอคำถามว่า “ปทุมมา แปลว่าอะไร” ส่วนตัวเคยงงเหมือนกัน เพราะบางคนเรียกดอกปทุมมาว่า “ดอกบัวสวรรค์” ทั้งที่หน้าตาไม่ใช่ดอกบัวในสระน้ำแบบที่เราคุ้นเคย เลยลองทำความเข้าใจแบบง่าย ๆ จากความหมายที่คนไทยใช้กันในชีวิตประจำวัน ในเชิงความหมายของคำว่า “ปทุม/ปัทมะ” ที่มักพบในภาษาไทย (มาจากรากสันสกฤต/บาลี) จะเกี่ยวข้องกับ “ดอกบัว” อยู่แล้ว พอมาเป็น “ปทุมมา” หลายพื้นที่จึงตีความเชิงสัญลักษณ์โยงไปที่ความเป็นมงคล ความสูงส่ง และความบริสุทธิ์ เลยเกิดชื่อเรียกติดหูว่า “ดอกบัวสวรรค์” (เป็นชื่อเรียกเชิงความเชื่อ/ความงาม ไม่ได้หมายความว่าเป็นบัวชนิดเดียวกับบัวหลวง) สิ่งที่ทำให้ปทุมมาถูกโยงกับ “บัว” มาก ๆ คือฟีลลิ่งของดอก: กลีบซ้อนเรียงตัวดูอ่อนช้อย สีขาวหรือชมพูดูสะอาดตา ยิ่งตอนเช้า ๆ มีแสงทองและมีหยดน้ำเกาะบนใบเขียวสด จะยิ่งให้ความรู้สึกบริสุทธิ์ สง่างาม เหมือนภาพดอกไม้ที่ใช้แทนความดีงามในพิธีหรือวันสำคัญ ถ้าถามว่าในทางความหมาย “ดอกบัวสวรรค์” สื่อถึงอะไรบ้าง ฉันมองว่าเด่น ๆ มี 4 อย่าง 1) ความบริสุทธิ์และความสง่างาม: สีขาว/ชมพูอ่อนทำให้ดูละมุน เหมาะกับการมอบเป็นกำลังใจแบบสุภาพ ๆ 2) ความหวังและการเริ่มต้นใหม่: ปทุมมาออกดอกช่วงฤดูฝน พอฝนมาอะไร ๆ ก็เหมือนเริ่มต้นอีกครั้ง ธรรมชาติดูมีชีวิตชีวา 3) ความรักที่จริงใจ/ความผูกพัน: ใช้แทนความรู้สึกดี ๆ ที่ไม่หวือหวา แต่มั่นคง 4) ความอดทนแข็งแกร่ง: แม้ดอกจะดูบอบบาง แต่เป็นพืชมีหัวใต้ดิน อยู่รอดเก่ง ให้ความหมายแบบ “ภายนอกอ่อนโยน ภายในเข้มแข็ง” อีกมุมที่คนค้นหากันคือ “ใช้ทำอะไรได้บ้าง” จากที่เคยเห็นในหลายบ้าน (โดยเฉพาะแถบเหนือ/อีสาน) ปทุมมามักถูกใช้เป็นดอกไม้บูชา เพราะทรงดอกสวย ตั้งในแจกันได้นานพอสมควร และโทนสีดูเรียบร้อย ถ้าจะนำไปไหว้พระ แนะนำเลือกดอกที่ยังสด กลีบไม่ช้ำ และล้างทำความสะอาดเบา ๆ ให้หยดน้ำดูใส ๆ จะสวยมาก สรุปสั้น ๆ: ถ้าใครถาม “ปทุมมา แปลว่าอะไร” ให้ตอบแบบเข้าใจง่ายได้ว่าเกี่ยวข้องกับ “ดอกบัว” ในเชิงรากคำและสัญลักษณ์ จึงถูกเรียกว่า “ดอกบัวสวรรค์” และมักสื่อถึงความบริสุทธิ์ ความหวัง การเริ่มต้นใหม่ ความรัก และความอดทนแข็งแกร่ง