มนุษย์เรืองแสงได้เหรอ ?!

ตอนแรกที่เห็นคำว่า “คนเรืองแสง” ฉันนึกถึงซูเปอร์ฮีโร่เลย แต่พอไปอ่าน/ฟังเรื่อง photon emission ถึงรู้ว่ามนุษย์ “ปล่อยแสง” ได้จริงในเชิงฟิสิกส์ เพียงแต่แสงนั้นอ่อนมากจนตาเราไม่เห็น 1) คนเรืองแสงคืออะไร (ในความหมายวิทยาศาสตร์) ร่างกายเรามีปฏิกิริยาเคมีตลอดเวลา โดยเฉพาะกระบวนการออกซิเดชันในเซลล์ บางส่วนทำให้เกิดการปล่อยพลังงานออกมาในรูป “โฟตอน” (photon) เล็กน้อยมาก ๆ นักวิทยาศาสตร์มักเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า ultraweak photon emission หรือ biophoton แบบไม่ต้องลึกลับเลย เป็นผลพลอยได้จากชีวเคมีปกติ 2) ทำไมเราไม่เห็นแสงจากตัวคน? เพราะความเข้มต่ำมาก ระดับประมาณไม่กี่โฟตอนต่อวินาทีต่อพื้นที่ผิว (หน่วยที่เจอบ่อยคือ photon/s·cm²) ต้องใช้ห้องมืดสนิท + กล้อง/เซนเซอร์ไวแสงมาก ๆ (เช่น photomultiplier) ถึงจับสัญญาณได้ และต้องควบคุมสัญญาณรบกวน เช่น แสงรั่ว ความร้อน หรือการเรืองแสงของวัสดุรอบตัว 3) รูปร่างที่แท้จริงของแสงคืออะไรกันแน่? คำถามนี้มักพาไปสู่ประเด็นคลาสสิก: แสงเป็น “คลื่นหรืออนุภาค” กันแน่ จากที่ฉันสรุปแบบง่าย ๆ คือ แสงมีสมบัติแบบคลื่น (เช่น การแทรกสอด/เลี้ยวเบน) แต่เวลาแสงถูกปล่อยหรือถูกดูดกลืน พลังงานจะมาเป็นก้อน ๆ เรียกว่า “โฟตอน” ดังนั้นถ้าถามรูปร่างจริง ๆ แสงไม่ใช่ลูกบอลเล็ก ๆ วิ่งเป็นเส้นตรงตลอดเวลา และก็ไม่ใช่คลื่นน้ำในอากาศแบบตรงตัว แต่มันเป็นปรากฏการณ์ควอนตัมที่แสดงออกได้สองแบบขึ้นกับการวัด 4) แล้ว “แก๊สนีออน” ทำไมถึงสว่างมาก? หลอดนีออนที่เราเห็นสว่างชัด ๆ นั้นเกิดจากการใส่แรงดันไฟฟ้าให้แก๊ส (เช่น นีออน) ถูกกระตุ้น อิเล็กตรอนในอะตอมกระโดดไปอยู่ระดับพลังงานสูง แล้วปล่อยโฟตอนออกมาตอนกลับสู่ระดับต่ำ จึงเห็นเป็นแสงสีเฉพาะของธาตุนั้น ๆ นี่ต่างจาก “คนเรืองแสง” ที่เป็นแสงอ่อนมากจากกระบวนการในเซลล์ และไม่มีวงจรไฟฟ้ามากระตุ้นแบบหลอดไฟ 5) เกี่ยวกับฮอร์โมน/ความเครียดจริงไหม? บางงานทดลองพยายามดูว่า ความเครียด เมตาบอลิซึม หรือสารบางชนิด (เช่นที่คนพูดถึง cortisol) อาจสัมพันธ์กับความเข้มของสัญญาณโฟตอนที่ตรวจได้หรือไม่ แต่ในชีวิตจริงอย่าเพิ่งตีความว่า “เครียดแล้วตัวสว่าง” แบบเห็นได้ด้วยตา จุดสำคัญคือมันเป็นสัญญาณระดับจิ๋ว ใช้เพื่อศึกษาเชิงชีวฟิสิกส์มากกว่า สรุปในแบบคนอ่านทั่วไป: มนุษย์ปล่อยโฟตอนจริง แต่เป็นแสงอ่อนมาก ต้องใช้เครื่องมือเฉพาะถึงตรวจได้ ส่วนถ้าอยากเข้าใจ “รูปร่างที่แท้จริงของแสง” ให้จำว่าแสงมีทั้งมุมคลื่นและมุมอนุภาค และสิ่งที่เราเรียกว่าโฟตอนคือหน่วยพลังงานของแสงที่ตรวจจับได้ในการทดลองค่ะ