"นิ้วกลม" ชี้สังคมดีขึ้นได้โดยไม่ต้องมี "จอมพลัง"
นิ้วกลม-สราวุธ เฮงสวัสดิ์ นักเขียนและนักคิดชื่อดัง โพสต์เฟซบุ๊กสะท้อนบทบาทของ “ฮีโร่” ในสังคมไทย โดยตั้งคำถามถึงความรับผิดชอบของภาครัฐในการดูแลประชาชน พร้อมเสนอแนวคิดว่า แทนที่จะพึ่งพาบุคคลผู้เสียสละ เราควรสร้าง “ระบบจอมพลัง” ที่โปร่งใส มีประสิทธิภาพ และใช้ภาษีอย่างคุ้มค่าเพื่อแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน
---
"Henning Wehn นักแสดงตลกชาวเยอรมันเคยพูดไว้อย่างน่าคิดว่า 'ที่เยอรมันเราไม่บริจาคกัน เราจ่ายภาษี การเปิดรับบริจาคเป็นความล้มเหลวของความรับผิดชอบของรัฐบาล'
ส่วนตัวแล้วผมคิดว่า การบริจาคเป็นน้ำใจที่เกิดขึ้นได้ในสังคม แต่สังคมไหนที่การบริจาคหรือผู้รับบริจาค 'ทรงพลัง' อย่างเปรี้ยงปร้างก็เป็นเรื่องน่าตั้งคำถามเหมือนกันว่า หน่วยงานรัฐที่ต้องบำบัดทุกข์บำรุงสุขของประชาชนเขาทำอะไรกันอยู่ ในเมื่อเขาก็เก็บภาษีเราไปเพื่อใช้ในการทำสิ่งเหล่านี้มิใช่หรือ เคยนั่งคุยกับพี่ๆ น้องๆ ที่ทำธุรกิจเพื่อสังคม (Social Enterprise) พวกเขาบอกว่า งานที่ทำอยู่นี่ที่จริงไม่ต้องทำเลย หากภาครัฐทำหน้าที่ของตัวเองได้ดีพร้อมสมบูรณ์ แต่มันไม่เป็นเช่นนั้น
ในสังคมที่มี 'ทุกข์ชาวบ้าน' เยอะ ทำให้เกิดฮีโร่ขึ้นมาได้ ซึ่งเป็นไปได้ว่าเขาเริ่มจากความตั้งใจ อยากแก้ปัญหาสังคม ซึ่งเป็นเรื่องดี แต่พอเริ่มดำเนินไปสักพัก ประโยขน์ของประชาชนจะเริ่มซ้อนกับประโยชน์ของฮีโร่ ซึ่งได้เครดิตมาจากการ 'ทำดี' ของเขา โดยรับเงินบริจาคมาจากประชาชน ซึ่งที่จริงถ้าเสียภาษีไปแล้วควรคาดหวังการปฏิบัติหน้าที่ของภาครัฐได้ โดยไม่จำเป็นต้องบริจาคเงินเพื่อช่วยเหลือประชาชนด้วยกันถี่และบ่อยราวกับเป็น 'ภาษี' อีกรูปแบบหนึ่ง
เมื่อฮีโร่เริ่มมีชื่อเสียงและแฟนคลับ ชื่อเสียงนี่เองเป็นสิ่งที่เขาได้รับขณะ 'เสียสละ' ทำเพื่อประชาชน ยิ่งในยุคโซเชียลมีเดีย ชื่อเสียงและยอดผู้ติดตามก็เป็นเหมือน 'คะแนนเสียง' ซึ่งแปรผันเป็น 'อำนาจ' หรือ 'อิท ธิพล' ตรงตัวกับคำว่า 'อินฟลูเอ็นเซอร์' นั่นเอง จากคนธรรมดา บุคคลนั้นมีโอกาสกลายร่างเป็น 'จอมพลัง' ได้ หากเขาเอาพลังนั้นไปทำเรื่องดีก็น่าจะดี แต่ก็อย่างที่หนังสไปเดอร์แมนบอกไว้ 'พลังอันยิ่งใหญ่มาพร้อมความรับผิดชอบที่ใหญ่ยิ่ง' และเมื่อใครคนหนึ่งเริ่มเป็น 'อินฟลู' ก็อาจมีคนมาใช้ 'พลัง' ของเขาไปเสริมพลังกันและกันไปมาอีกด้วย
สังคมที่ควรคาดหวังและจะเป็นการแก้ปัญหาที่ยั่งยืนกว่าคือ ไม่ต้องมีใครแปลงร่างเป็น 'จอมพลัง' คอยจัดการเหล่าร้าย (ทึ่เขานิยามเอง) หรือแก้ปัญหาชาวบ้านด้วยการขอรับบริจาคไปเป็นครั้งคราว แต่คือการตั้งคำถามกับหน้าที่ของภาครัฐ และกดดัน เลือกสรรคนเข้าไปวางนโยบายที่จะแก้ปัญหาเรื่องต่างๆ ในแนวทางที่จริงจังยั่งยืน
หากการแก้ปัญหาเกิดจากภาครัฐ ย่อมไม่มีใครเป็นฮีโร่หัวโด่ขึ้นมา แต่ประชาชนจะได้อยู่ใน 'ระบบ' ที่ใช้ภาษึดูแลทุกข์สุขอย่างโปร่งใส มีประสิทธิภาพ คาดหวังได้ หากมีการบริจาคก็เป็นเพราะเรามีมิตรจิตมิตรใจต่อกัน หาใช่การสนับสนุนฮีโร่คนใดคนหนึ่งเพราะระบบที่ควรทำหน้าที่เหล่านั้นไม่ทำหน้าที่ของตนเอง
แทนที่จะมี 'มนุษย์จอมพลัง' เราต้องการ 'ระบบจอมพลัง' คือระบบที่เป็นประชาธิปไตย ตรวจสอบได้ โปร่งใส ลดคอร์รัปชั่น เพิ่มประสิทธิภาพจากการใช้ภาษีประชาชนมาดูแลประชาชน และระบบราชการที่ประสานงานอย่างทรงประสิทธิภาพ
บางทีการอยู่ในสังคมที่คาดหวังกับบุคคลหรือ 'ฮีโร่' มากเกินไป ทำให้เราเผลอลดความคาดหวังที่จะมีต่ อรัฐบาลและหน่วยงานภาครัฐลงมากไปหน่อย อยากเห็น 'ระบบจอมพลัง' เกิดขึ้นในบ้านเรา เชื่อว่าบ้านเมืองจะดีกว่านี้ได้อีกเยอะ และทุกข์ชาวบ้านจะลดลงโดยไม่ต้องมีคนดีคนใดมาเสียสละตนจนเหน็ดเหนื่อยหนวดเปียกเหงื่อและน่าเห็นใจดังเช่นที่เป็นอยู่"
จากประสบการณ์ที่ได้ติดตามประเด็นนี้อย่างใกล้ชิด ผมเห็นด้วยกับแนวคิดของนิ้วกลมที่ว่า การพึ่งพาบุคคลที่เป็น "จอมพลัง" หรือฮีโร่ในสังคมไทยนั้นมีข้อจำกัดและความเสี่ยงที่มากกว่า บางครั้งฮีโร่เหล่านี้ต้องเผชิญกับความเหน็ดเหนื่อยและความคาดหวังสูงจากประชาชน ในขณะที่ภาครัฐกลับยังไม่สามารถตอบสนองความต้องการของประชาชนได้อย่างเต็มที่ ผมเชื่อว่าการมีระบบที่โปร่งใสและมีประสิทธิภาพ ไม่ว่าจะเป็นการใช้ภาษี หรือการจัดการภาครัฐในทุกระดับ จะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างแท้จริง มากกว่าการพึ่งพาการบริจาคหรือการทำความดีของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง นอกจากนั้นการมี "ระบบจอมพลัง" ตามที่นิ้วกลมกล่าวถึง ยังช่วยลดโอกาสการคอร์รัปชันและเพิ่มความน่าเชื่อถือของหน่วยงานรัฐ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างความเชื่อมั่นในสังคมและส่งเสริมการพัฒนาอย่างยั่งยืน ภาพที่เห็นของนิ้วกลมในเสื้อสีน้ำเงินเข้ม กับ "กัน จอมพลัง" ในเสื้อสีดำ บ่งบอกถึงความเชื่อว่าหากระบบดี ประชาชนก็ไม่จำเป็นต้องพึ่งพาการเสียสละของบุคคลใดๆอีกต่อไป ซึ่งเป็นข้อสรุปที่น่าคิดและสามารถนำไปปรับใช้ในสังคมไทยได้จริง
แล้วนิ้วกลมทำอะไรเรื่องชายแดน ไทยเขมรบ้าง