T3 T4 และ TSH
หลายคนเห็นผลเลือดไทรอยด์แล้วจะเจอคำว่า T3, T4, FT4, Free T3 และ TSH เต็มไปหมด เลยอยากสรุปแบบภาษาคนทั่วไปจากประสบการณ์ที่เจอบ่อย ๆ ว่าแต่ละตัว “บอกอะไรเรา” และควรดูร่วมกันยังไง 1) TSH คืออะไร? TSH (thyroid stimulating hormone) เป็นฮอร์โมนจาก “ต่อมใต้สมอง” ทำหน้าที่เหมือนผู้จัดการคอยสั่งงานต่อมไทรอยด์ให้ผลิตฮอร์โมนไทรอยด์ ถ้าไทรอยด์ผลิตน้อย ต่อมใต้สมองมักจะเร่งสั่งงานมากขึ้น ทำให้ TSH สูงขึ้น ในทางกลับกัน ถ้าไทรอยด์ผลิตเยอะ TSH มักจะถูกกดให้ต่ำลง 2) T4 / FT4 คืออะไร (ค่า FT4 คืออะไร) T4 เป็นฮอร์โมนหลักที่ต่อมไทรอยด์สร้างออกมา แต่ในเลือด T4 จะมีทั้งส่วนที่ “จับโปรตีน” และส่วนที่ “อิสระ” ซึ่งส่วนอิสระนี่แหละเรียกว่า FT4 (Free T4) และเป็นส่วนที่สะท้อนฮอร์โมนที่พร้อมให้ร่างกายนำไปใช้/แปลงต่อได้มากกว่า คนจึงมักดู FT4 เพื่อประเมินภาวะไทรอยด์จริง ๆ 3) Free T3 คืออะไร / ตรวจ free T3 คือดูอะไร T3 คือฮอร์โมนที่ออกฤทธิ์จริงกับร่างกาย ส่วนใหญ่เกิดจากการ “แปลง” มาจาก T4 ในเนื้อเยื่อต่าง ๆ Free T3 คือส่วน T3 ที่เป็นอิสระ (พร้อมออกฤทธิ์) การตรวจ Free T3 มักช่วยในบางเคส เช่น สงสัยไทรอยด์เป็นพิษบางรูปแบบ หรืออยากดูภาพรวมร่วมกับ TSH และ FT4 4) ค่าปกติ TSH FT3 FT4 เท่าไหร่? ช่วงอ้างอิงขึ้นกับแต่ละแล็บ แต่ตัวอย่างที่เจอบ่อย: - TSH ประมาณ 0.4–4.0 mIU/L (บางที่อาจแคบ/กว้างกว่านี้) - FT4 และ Free T3 จะมีช่วงอ้างอิงของแล็บกำกับในใบผลตรวจเสมอ แนะนำยึด “reference range” ที่พิมพ์อยู่ในใบผลของตัวเองเป็นหลัก 5) เคสยอดฮิต: TSH สูง แต่ FT3/FT4 ปกติ แปลว่าอะไร? หลายคนค้นแล้วเจอคำนี้บ่อย โดยทั่วไปถ้า TSH สูงกว่าช่วงอ้างอิง แต่ FT4 ยังปกติ มักเข้ากลุ่ม “ไทรอยด์ต่ำระยะแรก/ซ่อนเร้น (subclinical hypothyroidism)” คือร่างกายเริ่มต้องเร่งสั่งงาน (TSH สูง) เพื่อให้ระดับฮอร์โมนยังพออยู่ในเกณฑ์ (FT4 ปกติ) สิ่งที่มักต้องดูต่อ (คุยกับแพทย์): - มีอาการไหม เช่น เหนื่อยง่าย น้ำหนักขึ้นง่าย หนาวง่าย ผิวแห้ง ซึมเศร้า/วิตกกังวล - ค่า TSH สูงแค่ไหน และเป็นต่อเนื่องไหม (ตรวจซ้ำ) - มีแอนติบอดีไทรอยด์ (เช่น anti-TPO) หรือก้อนไทรอยด์/คอพอกไหม - ตั้งครรภ์/วางแผนมีบุตรหรือไม่ (เกณฑ์การดูแลจะเข้มขึ้น) 6) อ่านผลให้เป็นภาพรวม (ทริคสั้น ๆ) - TSH สูง + FT4 ต่ำ: มักเป็นไทรอยด์ต่ำชัดเจน - TSH ต่ำ + FT4/Free T3 สูง: มักเป็นไทรอยด์เป็นพิษ - ถ้าค่าแกว่ง ๆ หรืออาการไม่ตรงผลเลือด: ควรยึดการประเมินแพทย์และประวัติยา/อาหารเสริมร่วมด้วย สุดท้ายอยากย้ำว่าอย่าอ่านเลขโดด ๆ ตัวเดียว เพราะ TSH, FT4 และ Free T3 ต้องดูเป็นชุดเดียวกัน และต้องดูช่วงอ้างอิงของแล็บที่ตรวจด้วย ถ้าอยากให้ช่วยไล่อ่านผล แนะนำเตรียมค่า TSH, FT4, Free T3 (พร้อมช่วงอ้างอิง) และอาการที่เป็นอยู่ จะตีความได้ตรงจุดขึ้นมากค่ะ/ครับ