NGOẠI GIAO SẦU RIÊNG: TƯỞNG CHUYỆN ĐÙA MÀ THÁI LAN LÀM TRƯỚC LÂU RỒI ĐẤY!
(KINH - TẾ - CHÍNH #8 ,1)
Ngày 16/8/2026, 525 xe bán tải chở hơn 1.000 tấn sầu riêng thực hiện hành trình khoảng 40 km từ Krông Pắc về Buôn Ma Thuột. Sự kiện thuộc Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk 2026 và được Guinness World Records công nhận kỷ lục “Largest Parade of Fruit-Carrying Vehicles”.
Nhưng cũng đúng thời điểm ấy, Chính phủ yêu cầu không mở rộng thêm diện tích sầu riêng, mà chuyển trọng tâm sang năng suất, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và thị trường. Bởi năm 2026, Việt Nam đã có khoảng 200.000 ha sầu riêng, gấp đôi mức từng được quy hoạch.
Nói nôm na: đã đến lúc không thể chỉ thắng bằng cách trồng thêm.
Vậy còn có thể thắng bằng cách nào?
Hãy nhìn sang Thái Lan.
Một nghiên cứu năm 2019 thuộc Bộ Ngoại giao Thái Lan đã phân tích việc sử dụng “ngoại giao kinh tế” để thúc đẩy trái cây Thái tại Trung Quốc.
Trong hơn 20 năm, các cơ quan ngoại giao Thái kết nối doanh nghiệp, làm việc với phía Trung Quốc khi hàng hóa gặp vướng mắc, cập nhật quy định nhập khẩu, tổ chức Thai Festival, quảng bá trái cây, thậm chí tham gia cả buffet sầu riêng Thái tại Thượng Hải.
Nói đơn giản: phía sau người nông dân còn có nhà ngoại giao mở đường.
Kết quả, năm 2017 gần như toàn bộ 224 triệu kg sầu riêng tươi Trung Quốc nhập khẩu đều đến từ Thái Lan.
Năm 2018, hơn 80.000 quả Monthong được đặt mua trên Tmall chỉ trong khoảng một phút.
Đến khi đường sắt Trung Quốc - Lào vận hành, sầu riêng lại bước vào một chương mới.
Tháng 7/2022, khi Trung Quốc và Thái Lan bàn về kết nối Trung Quốc - Lào - Thái Lan, thông cáo chính thức thậm chí nhắc tới “durian express” - tàu tốc hành sầu riêng.
Một quả sầu riêng đã đi qua:
thương mại → kiểm dịch → ngoại giao → thương mại điện tử → logistics → đường sắt xuyên biên giới.
Và đó cũng là bài toán Việt Nam hiện nay.
Không chỉ trồng được bao nhiêu, mà còn phải trả lời:
bán cho ai, chất lượng nào, đi bằng con đường nào và dưới một thương hiệu ra sao?
Khi ấy, sầu riêng không chỉ là nông sản.
Nó có thể trở thành công cụ thương mại.
Và biết đâu, cả ngoại giao.
Việt Nam đang đứng trước ngã rẽ quan trọng trong phát triển ngành sầu riêng khi diện tích trồng đã đạt gấp đôi quy hoạch, buộc phải chuyển hướng sang nâng cao năng suất, chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm thay vì chỉ mở rộng diện tích. Qua câu chuyện của Thái Lan, tôi thấy rằng việc sử dụng ngoại giao kinh tế làm đòn bẩy thị trường quốc tế là một chiến lược vô cùng hiệu quả. Thái Lan không chỉ đơn thuần là nước trồng sầu riêng mà còn coi quả sầu riêng như một công cụ thương mại và ngoại giao, qua đó xây dựng thương hiệu mạnh mẽ tại Trung Quốc – thị trường nhập khẩu lớn nhất. Theo kinh nghiệm quan sát, việc xây dựng hệ thống logistics hiện đại, như “durian express” (tàu tốc hành sầu riêng) kết nối Trung Quốc – Lào – Thái Lan, đã góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, giúp trái sầu riêng luôn tươi ngon khi đến tay người tiêu dùng, đồng thời giảm thiểu rủi ro hư hỏng. Việt Nam cũng có thể học hỏi và tận dụng các tuyến đường sắt xuyên biên giới hiện đại để mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả xuất khẩu. Bên cạnh đó, các cơ quan ngoại giao Việt Nam nên tích cực kết nối doanh nghiệp với các đối tác nước ngoài, hỗ trợ doanh nghiệp xử lý vướng mắc về chính sách nhập khẩu, cải thiện truy xuất nguồn gốc và chứng nhận chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường nước ngoài. Gắn kết giữa người nông dân – doanh nghiệp – nhà ngoại giao sẽ tạo nên hệ sinh thái vững chắc cho ngành sầu riêng phát triển bền vững. Cuối cùng, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị gia tăng thông qua quảng bá văn hóa và sự kiện quốc tế, như các lễ hội trái cây hoặc buffet sầu riêng mang phong cách Việt, cũng là cách thu hút người tiêu dùng quốc tế và tạo dấu ấn khác biệt. Sầu riêng không chỉ là sản phẩm nông nghiệp mà còn là cầu nối giao thương, văn hóa và ngoại giao trong thời đại mới. Tôi tin rằng Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi mô hình Thái Lan để khẳng định vị thế sầu riêng trên bản đồ thế giới, tạo thêm nhiều giá trị kinh tế và ngoại giao song song.