วิธีตรวจต่อมไทรอยด์เบื้องต้นด้วยตัวเอง

หลายคนเริ่มสงสัยว่า “เราเป็นไทรอยด์ไหม” เพราะมีอาการอ่อนเพลีย น้ำหนักเปลี่ยนแปลง ใจสั่น หรือคอเหมือนมีอะไรติดขัด ก่อนอื่นอยากแชร์ว่า “ตรวจไทรอยด์ด้วยตัวเอง” ทำได้แค่คัดกรองเบื้องต้น ไม่ได้ยืนยันโรค แต่ช่วยให้เรารู้ว่าควรไปตรวจละเอียดเมื่อไหร่ 1) วิธีตรวจไทรอยด์ด้วยตัวเองแบบเร็วๆ (คัดกรอง) - ส่องกระจกในที่สว่าง ยืดลำคอขึ้นเล็กน้อย แล้ว “กลืนน้ำลาย” หรือจิบน้ำหนึ่งอึก สังเกตบริเวณลูกกระเดือก/ด้านหน้าลำคอว่ามีก้อนนูน เคลื่อนขึ้นลงผิดปกติ หรือบวมสองข้างไม่เท่ากันไหม - คลำลำคอ: ใช้นิ้วชี้และนิ้วกลางคลำเบาๆ ทั้ง 2 ข้างบริเวณด้านหน้าลำคอ (ข้างหลอดลม) แล้วค่อยๆ ไล่จากบนลงล่าง ทำสองข้างพร้อมกัน สังเกตว่ามีก้อนแข็งๆ กดเจ็บ หรือรู้สึกติดขัดเวลา กลืน/หายใจไหม หมายเหตุ: ถ้าคลำเจอก้อนชัด หรือมีกลืนลำบาก เสียงแหบเรื้อรัง ควรไปตรวจเร็ว ไม่ควรรอดูอาการนาน 2) ขั้นตอนการตรวจไทรอยด์ที่โรงพยาบาลโดยทั่วไป - ซักประวัติและตรวจร่างกาย: แพทย์ดูขนาดต่อมไทรอยด์ คลำก้อน ตรวจชีพจร อาการมือสั่น ตาโปน ฯลฯ - ตรวจเลือดไทรอยด์: มักเริ่มที่ TSH และ FT4 (บางรายเพิ่ม FT3) เพื่อดูแนวโน้มไทรอยด์ต่ำ/ไทรอยด์เป็นพิษ - ตรวจแอนติบอดี (กรณีสงสัยภูมิคุ้มกัน): เช่น anti-TPO, TRAb เพื่อแยกสาเหตุ - อัลตราซาวนด์ต่อมไทรอยด์: ดูขนาดก้อน ลักษณะถุงน้ำ/ก้อนแข็ง และต่อมน้ำเหลือง - เจาะชิ้นเนื้อด้วยเข็ม (FNA): ทำเมื่อก้อนมีลักษณะน่าสงสัยจากอัลตราซาวนด์หรือโตเร็ว 3) วิธีดูผลตรวจเลือดไทรอยด์แบบเข้าใจง่าย (ภาพรวม) - ถ้า TSH สูง + FT4 ต่ำ มักเข้ากับ “ไทรอยด์ต่ำ” - ถ้า TSH ต่ำมาก + FT4/FT3 สูง มักเข้ากับ “ไทรอยด์เป็นพิษ” - ถ้าค่าบางตัวก้ำกึ่งหรือมีอาการชัด แต่ผลยังไม่ชัด แพทย์อาจนัดตรวจซ้ำ เพราะค่าฮอร์โมนแกว่งได้ตามช่วงเวลา ยา หรือการเจ็บป่วยอื่น *สำคัญ: ช่วงค่ามาตรฐาน (reference range) ของแต่ละแล็บไม่เท่ากัน ควรดูตามใบผลของโรงพยาบาลนั้นๆ 4) อาการที่ควรรีบไปตรวจ (รวมถึงสิ่งที่คนกังวลเรื่องมะเร็งไทรอยด์) - คลำเจอก้อนที่คอ โตขึ้นเรื่อยๆ หรือแข็งมาก - เสียงแหบเกิน 2-3 สัปดาห์โดยไม่ทราบสาเหตุ - กลืนลำบาก หายใจติดขัด ไอเรื้อรังร่วมกับก้อนคอ - ต่อมน้ำเหลืองคอโตผิดปกติ อาการมะเร็งไทรอยด์ “อาจไม่มีอาการ” ในระยะแรกด้วยซ้ำ ดังนั้นถ้ามีก้อน แนะนำให้อัลตราซาวนด์ประเมินจะชัดที่สุด สุดท้าย ถ้ามีอาการอ่อนเพลีย น้ำหนักเปลี่ยนแปลง ใจสั่น เหงื่อออกง่าย หนาวง่าย หรือรอบเดือนผิดปกติ และตรวจเองแล้วรู้สึกผิดปกติที่คอ ให้ไปพบแพทย์เพื่อตรวจเลือดและอัลตราซาวนด์ จะได้รู้สาเหตุและรักษาได้ตรงจุด