อานุภาพรัตนสูตร

รตนสูตร หรือ รัตนปริตร เป็นพระสูตรสำคัญบทหนึ่งในพระพุทธศาสนา อยู่ในหมวดขุททกปาฐะและสุตตนิบาต ได้รับการยกย่องว่าเป็นพระปริตรชั้นสูงที่ใช้สวดเพื่อความเป็นสิริมงคล ป้องกันภยันตราย และระลึกถึงคุณแห่งพระรัตนตรัย

เรื่องราวความเป็นมาของรตนสูตรเกิดขึ้นที่นครเวสาลี แห่ง เวสาลี ในครั้งนั้นบ้านเมืองประสบภัยร้ายแรงถึงสามประการพร้อมกัน คือเกิดทุพภิกขภัย อาหารขาดแคลน ผู้คนล้มตายเป็นจำนวนมาก เมื่อมีศพมากก็เกิดโรคระบาดซ้ำเติม และเมื่อเมืองเต็มไปด้วยความทุกข์ ความหวาดกลัว และกลิ่นซากศพ เหล่าอมนุษย์ตามความเชื่อในยุคนั้นก็เข้ามารบกวนผู้คนอีก

ชาวเมืองจึงพากันไปกราบทูลขอความช่วยเหลือจากพระพุทธเจ้า พระองค์เสด็จมายังเวสาลีพร้อมภิกษุสงฆ์ เมื่อเสด็จถึง ฝนใหญ่ก็ตกลงมาชำระสิ่งสกปรกทั่วเมือง พระพุทธองค์ทรงแสดงรตนสูตร และโปรดให้พระอานนท์ถือบาตรน้ำพระพุทธมนต์เดินสวดรอบเมือง

อรรถกถาเล่าว่า เมื่อพระอานนท์สวดถึงคุณแห่งพระรัตนตรัย เหล่าอมนุษย์ที่เบียดเบียนอยู่ก็ถอยหนี โรคระบาดค่อย ๆ สงบลง และประชาชนมีกำลังใจกลับคืนมา เมืองเวสาลีจึงพ้นจากมหันตภัย

รตนสูตรเริ่มต้นด้วยคำว่า

> ยานีธ ภูตานิ สะมาคะตานิ

ภุมมานิ วา ยานิวะ อันตะลิกเข

แปลความว่า

“สัตว์ทั้งหลายเหล่าใดก็ตาม ที่มาประชุมกันอยู่ ณ ที่นี้ ไม่ว่าจะเป็นสัตว์โลกบนพื้นดิน หรืออยู่ในอากาศก็ตาม ขอสัตว์เหล่านั้นจงมีใจยินดี และจงตั้งใจฟังถ้อยคำนี้เถิด”

พระพุทธเจ้าไม่ได้เริ่มต้นด้วยการขับไล่ หรือสาปแช่งอมนุษย์ แต่ทรงเชิญให้ทุกฝ่าย ทั้งมนุษย์ เทวดา และอมนุษย์ มาฟังธรรมร่วมกัน นี่เป็นลักษณะพิเศษของพระพุทธศาสนา คือใช้ธรรมะและเมตตาเป็นเครื่องคลี่คลายปัญหา

จากนั้นพระสูตรจึงเริ่มสรรเสริญคุณของพระรัตนตรัย

ในหมวดคุณพระพุทธเจ้า มีใจความว่า

“ทรัพย์สมบัติใด ๆ ในโลกนี้ หรือในสวรรค์ ไม่มีสิ่งใดเสมอเหมือนพระตถาคตได้”

ความหมายลึกซึ้งคือ แม้อัญมณี ทองคำ อำนาจ วาสนา หรือความสุขในสวรรค์ ล้วนเป็นของไม่เที่ยง แต่พระปัญญาตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าเป็นสิ่งประเสริฐสุด เพราะนำสัตว์โลกออกจากความทุกข์ได้จริง

จากนั้นกล่าวถึงคุณพระธรรม

พระสูตรยกย่องพระนิพพานว่าเป็นธรรมอันประเสริฐสูงสุด

สิ่งทั้งหลายในโลกเกิดขึ้น ตั้งอยู่ แล้วดับไป

แม้ภูเขา แม่น้ำ ดวงดาว จักรวาล หรือพรหมโลก ก็ยังอยู่ภายใต้กฎแห่งความแปรเปลี่ยน

แต่พระนิพพานเป็นธรรมที่พ้นจากการเกิดและการดับ

จึงถูกเรียกว่า “รัตนะ” หรือแก้วอันประเสริฐ

ต่อมาพระสูตรสรรเสริญคุณพระสงฆ์ โดยกล่าวถึงพระอริยบุคคลทั้งสี่คู่ แปดจำพวก คือ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และพระอรหันต์ ทั้งผู้กำลังปฏิบัติและผู้บรรลุผลแล้ว

อุปมาเหมือนเสาที่ปักมั่นคงลงในพื้นดินลึก ไม่หวั่นไหวด้วยลมพายุ

ผู้บรรลุธรรมย่อมไม่หวั่นไหวต่อโลกธรรม ไม่ถูกกระแสโลภ โกรธ หลง พัดพาไป

ตอนหนึ่งของรตนสูตรมีความหมายลึกมาก คือการกล่าวถึงพระโสดาบันว่า

“ย่อมไม่สามารถทำกรรมชั่วหนักบางประการได้อีก”

เพราะผู้เห็นธรรมแล้ว แม้ยังไม่เป็นพระอรหันต์ ก็เปรียบเหมือนคนที่เห็นทางออกจากป่าแล้ว ไม่มีวันหลงเชื่อว่าป่านั้นคือบ้านอีกต่อไป

แก่นแท้ของรตนสูตรจึงไม่ใช่เรื่องไสยศาสตร์

แต่เป็นการระลึกถึงคุณแห่งพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์

เมื่อจิตระลึกถึงสิ่งสูงสุด จิตย่อมเกิดศรัทธา

เมื่อศรัทธาเกิด จิตย่อมสงบ

เมื่อจิตสงบ ความกลัว ความฟุ้งซ่าน และความหวาดระแวงย่อมลดลง

จึงเกิดกำลังใจที่จะเผชิญอุปสรรคต่าง ๆ

ในคติของพระปริตร คำว่า “อานุภาพ” มิได้หมายถึงเวทมนตร์ที่เปลี่ยนกฎธรรมชาติ แต่หมายถึงพลังแห่งสัจจะ พลังแห่งศรัทธา และพลังแห่งคุณธรรมอันเป็นความจริง

ดังนั้นทุกครั้งที่จบวรรคสำคัญ พระสูตรจึงลงท้ายว่า

> เอเตนะ สัจจวัชเชนะ

สุวัตถิ โหตุ

แปลว่า

“ด้วยการกล่าวสัจจวาจานี้ ขอความสวัสดีจงมี”

คืออาศัยความจริงแห่งคุณพระรัตนตรัยเป็นพลังคุ้มครอง

อรรถกถาจึงอธิบายว่า ผู้สวดรตนสูตรด้วยจิตเลื่อมใส ย่อมได้อานิสงส์คือใจสงบ เกิดความกล้าหาญ ความเป็นสิริมงคล และเป็นเหตุให้เจริญในธรรม

ด้วยอานุภาพแห่งพระรัตนตรัยอันประเสริฐ ด้วยคุณแห่งพระพุทธเจ้าผู้ตรัสรู้ชอบด้วยพระองค์เอง ด้วยคุณแห่งพระธรรมอันนำผู้ปฏิบัติให้พ้นทุกข์ และด้วยคุณแห่งพระอริยสงฆ์ผู้ดำเนินตรงสู่ความหลุดพ้น ขอความทุกข์กายทุกข์ใจ ภัยอันตราย ความหวาดกลัว และอกุศลทั้งหลาย จงเบาบางและดับไป ขอให้เกิดความสวัสดี ความร่มเย็น ความเจริญในธรรม และความผ่องใสแห่งจิตใจ ตามกำลังแห่งศรัทธาและกุศลที่ได้บำเพ็ญไว้ ด้วยอานุภาพแห่งรตนสูตรนี้เทอญ.

#รัตนสูตร #ธรรมทาน