สัมภาษณ์คนต่างด้าว EP2(6)
สวัสดีค่ะ ป้าเป็นคนชนเผ่าชาวเขาที่เกิดในประเทศไทย ในทางกฎหมายและมนุษยธรรมเรียกว่า(คนไร้สัญชาติ) หรือบุคคลที่ตกหล่นจากการสำรวจทางทะเบียน ป้าเป็นคนชนเผ่าชาวเขาตั้งแต่กำเนิดค่ะ พ่อแม่และพี่สาวของป้ายังอาศัยอยู่ที่นั้น ส่วนป้าเข้ามาทำงานอาชีพค้าขายที่จังหวัดสระบุรีหลายปีแล้วค่ะ สังคมที่นี้บางคนก็ดีบางคนก็ไม่ดีค่ะ ป้าเป็นคนไร้สัญชาติ เป็นเรื่องปกติที่คนจะมองป้า หรือปฏิบัติกับป้าไม่ค่อยดี(หัวเราะ)
ป้าชอบที่นี้นะ ป้าอยู่ที่นี้มานาน ใช้ชีวิตก็ไม่ได้ยากเท่าไหร่เพราะป้ามีหนังสือเดินทางคนต่างด้าว(ไม่ใช่พาสปอร์ตทั่วไป) แต่ใช้สำหรับบัตรประจำตัวคนไม่มีสัญชาติไทย เวลาบัตรนี้หมดอายุป้าต้องยื่นขอทำเล่มใหม่เท่านั้น ไม่สามารถต่ออายุในเล่มเดิมได้ อาจจะเสียเวลาหน่อยค่ะ(หัวเราะ)
————————————
ผู้ถูกสัมภาษณ์เป็นบุคคลที่เกิดในประเทศไทย แต่เป็นชนเผ่าชาวเขาและไม่ได้รับการรับรองสัญชาติไทย เนื่องจากตกหล่นจากการสำรวจและการจัดทำทะเบียนราษฎรของรัฐ จึงอยู่ในสถานะบุคคลไร้สัญชาติ ซึ่งตามกฎหมายไทยถือว่าเป็นบุคคลที่ไม่มีสัญชาติไทย แม้จะเกิดในประเทศไทยก็ตาม
ผู้ถูกสัมภาษณ์ได้รับบัตรหรือเอกสารประจำตัวสำหรับบุคคลที่ไม่มีสัญชาติไทย ซึ่งใช้ใ นการเดินทางและแสดงตัวตนตามที่กฎหมายกำหนด แต่เอกสารดังกล่าวไม่ได้ทำให้ได้รับสัญชาติไทย เพียงแต่เป็นหลักฐานที่รัฐออกให้เพื่อรับรองสถานะและอำนวยความสะดวกในการใช้ชีวิตในประเทศไทย ดังนั้น ในทางกฎหมาย ผู้ถูกสัมภาษณ์จึงมีสถานะเป็นบุคคลต่างด้าวหรือบุคคลไร้สัญชาติ ไม่ใช่พลเมืองไทย
หลักสัญชาติ
สัญชาติเป็นความสัมพันธ์ทางกฎหมายระหว่างบุคคลกับรัฐ ซึ่งก่อให้เกิดสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมายของรัฐนั้น ประเทศไทยกำหนดหลักการได้มาซึ่งสัญชาติไว้ใน พระราชบัญญัติสัญชาติ พ.ศ. 2508 และที่แก้ไขเพิ่มเติม โดยใช้หลักสืบสายโลหิตเป็นหลัก และให้สัญชาติโดยหลักดินแดนเฉพาะกรณีที่กฎหมายกำหนด
กรณีผู้ถูกสัมภาษณ์ แม้จะเกิดในประเทศไทย แต่ไม่ได้รับสัญชาติไทย เนื่องจากไม่เข้าเงื่อนไขตามกฎหมายและไม่มีการรับร องสถานะทางทะเบียน จึงอยู่ในสถานะบุคคลไร้สัญชาติ
หลักภูมิลำเนา
ภูมิลำเนา หมายถึง สถานที่ที่บุคคลมีถิ่นที่อยู่เป็นหลักหรืออาศัยอยู่เป็นปกติ ใช้เป็นเกณฑ์ในการกำหนดสิทธิ หน้าที่ และเขตอำนาจตามกฎหมายหลายประการ
จากการสัมภาษณ์ ผู้ถูกสัมภาษณ์เกิดในประเทศไทย และปัจจุบันอาศัยและประกอบอาชีพค้าขายอยู่ที่จังหวัดสระบุรีมาเป็นเวลาหลายปี จึงถือได้ว่ามีภูมิลำเนาหรือถิ่นที่อยู่ในประเทศไทย แม้ว่าจะไม่มีสัญชาติไทยก็ตาม ทั้งนี้ ภูมิลำเนาไม่ใช่หลักในการกำหนดสัญชาติ แต่เป็นหลักที่ใช้กำหนดสิทธิและหน้าที่บางประการตามกฎหมาย
การเป็นคนไร้สัญชาติในประเทศไทยเป็นเรื่องที่มีผลกระทบต่อชีวิตประจำวันอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของสิทธิ์ในการเข้าถึงบริการต่างๆ เช่น สาธารณสุข การศึกษา และการจ้างงาน แม้ว่าผู้ที่ไม่มีสัญชาติจะเกิดในประเทศไทยและอาศัยอยู่ที่นี่เป็นเวลานาน แต่การไม่ได้รับสัญชาติไทยทำให้พวกเขาต้องเผชิญกับข้อจำกัดหลายประการ จากประสบการณ์ของผู้ถูกสัมภาษณ์ที่เป็นชนเผ่าชาวเขาและคนไร้สัญชาติที่ทำงานค้าขายในจังหวัดสระบุรี พบว่าผู้ที่ไม่มีสัญชาติมักถูกมองและปฏิบัติแตกต่างกันไปในสังคม บางคนมีความเข้าใจและช่วยเหลือ แต่บางครั้งก็เจอการเลือกปฏิบัติ ซึ่งส่งผลต่อความรู้สึกของผู้ไม่มีสัญชาติอย่างไม่อาจปฏิเสธได้ เอกสารประจำตัวสำหรับคนไร้สัญชาติ เช่น หนังสือเดินทางคนต่างด้าว ถือเป็นสิ่งจำเป็นที่ช่วยให้สามารถใช้ชีวิตในประเทศไทยได้ง่ายขึ้น เพราะช่วยยืนยันตัวตนและสิทธิ์ในการดำเนินกิจกรรมบางอย่าง แต่ก็ยังไม่เทียบเท่ากับสัญชาติไทย สิ่งนี้จึงทำให้ผู้ถือเอกสารเหล่านี้ยังคงมีข้อจำกัดในหลายๆ ด้าน เช่น การเลือกตั้ง หรือการเข้าถึงสิทธิประโยชน์บางประเภท ในแง่กฎหมาย พระราชบัญญัติสัญชาติของไทยนั้นยึดหลักสืบสายโลหิตเป็นหลักสำคัญ ดังนั้น แม้จะเกิดในประเทศไทย แต่ถ้าพ่อแม่ไม่ใช่คนไทยและไม่มีการจดทะเบียนตัวในระบบทะเบียนราษฎร ผู้ที่เกิดมาก็อาจไม่ได้รับสัญชาติไทย ซึ่งนำไปสู่ปัญหาคนไร้สัญชาติ ซึ่งถือเป็นประเด็นที่รัฐต้องพิจารณาอย่างรอบคอบเพื่อปกป้องและให้โอกาสแก่ประชากรกลุ่มนี้ นอกจากนี้ภูมิลำเนาหรือถิ่นที่อยู่ก็เป็นเรื่องสำคัญ เพราะเป็นหลักฐานบ่งชี้ว่าผู้ที่ไม่มีสัญชาติยังมีความผูกพันกับประเทศไทยและพยายามมีชีวิตที่ดีในสังคมนี้ แม้ว่าจะไม่ได้รับสัญชาติก็ตาม สิ่งนี้ช่วยให้ผู้ไม่มีสัญชาติได้เข้าถึงบางสิทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับการพำนักและการทำงาน จากประสบการณ์ส่วนตัว ผู้ไม่มีสัญชาติชนเผ่าชาวเขาที่อยู่ในสระบุรีต้องเผชิญกับข้อจำกัดในการต่ออายุเอกสารและการเดินทาง แต่ด้วยความมุ่งมั่นและใจรักในชุมชนที่มาอาศัยอยู่ ความพยายามใช้ชีวิตและทำงานเพื่อความมั่นคงในชีวิตก็เป็นสิ่งที่น่าชื่นชมและสะท้อนให้เห็นถึงความหวังและพลังในชีวิตของพวกเขาอย่างแท้จริง
