หลักเกณฑ์การเลือกสถานที่และบุคคลที่ควรเสพและไม่ควรเสพ(1/6)

การเลือกสถานที่และบุคคลเพื่อเสพสิ่งควรเสพตามหลักพุทธวจนเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งสำหรับผู้ปฏิบัติธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งภิกษุสงฆ์ เพราะสิ่งเหล่านี้มีผลโดยตรงต่อการตั้งมั่นของจิตและความสามารถในการปฏิบัติให้ถึงความสิ้นคลายแห่งอาสวะ หลักเกณฑ์ในพระพุทธวจนระบุชัดว่าภิกษุจะต้องพิจารณาจากสภาพของสติและจิตใจของตนเองก่อนจะเข้าไปอาศัย ณ สถานที่ใด สถานที่ที่จิตใจไม่ตั้งมั่นและสติไม่ตั้งขึ้นได้ ไม่ควรเข้าไปอยู่ เพราะจะเป็นปัจจัยที่ทำให้การบรรลุธรรมยากลำบาก นอกจากนี้ คำว่า “วนปัตถ์” ในข้อความต้นฉบับหมายถึงสถานที่ปลีกวิเวก หรือสถานที่สงบเหมาะสมสำหรับการปฏิบัติ ในด้านปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของภิกษุ เช่น จีวร บิณฑบาต เสนาสนะ รวมถึงคิลานปัจจัยเภสัชบริกขาร (ปัจจัยที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต) พระพุทธวจนเน้นว่าการจัดหาปัจจัยเหล่านี้จำเป็นต้องทำด้วยความยากลำบากในทางที่เหมาะสมและชอบธรรม ไม่ใช่ความสะดวกสบายซึ่งอาจทำให้ขาดการเพียรและตั้งมั่น นอกจากระดับสถานที่แล้ว กรณีของบุคคลที่ควรหรือไม่ควรเสพก็มีความสำคัญไม่น้อย ผู้ปฏิบัติธรรมควรเสพสัมมาทิฐิและธรรมะที่ถูกต้องจากผู้ที่มีปัญญาและความมั่นคงในปฏิบัติ ขณะเดียวกันควรหลีกเลี่ยงบุคคลหรือสังคมที่มีผลต่อจิตใจให้ฟุ้งซ่านหรือคลอนแคลน สำหรับชาวพุทธและผู้มุ่งหวังในการปฏิบัติธรรม ข้อมูลและหลักเกณฑ์นี้ถือเป็นแนวทางที่ช่วยชี้นำให้เลือกแวดล้อมที่เหมาะสม อาทิ การเลือกวัดหรือสถานที่ปลีกวิเวกที่สงบ มีบรรยากาศและผู้ปฏิบัติที่มีความตั้งมั่นสูง ตลอดจนการประเมินตนเองก่อนตัดสินใจเข้าไปเสพสิ่งแวดล้อมนั้นๆ ดังนั้น การมีสติรู้เท่าทันและพิจารณาโดยละเอียดตามหลักเกณฑ์เหล่านี้ ย่อมช่วยให้ผู้ปฏิบัติสามารถดำเนินชีวิตในทางสายกลางและเข้าถึงอนุตตรโยคะข์เขมธรรมอันเป็นเป้าหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนาอย่างแท้จริง โดยสรุป หลักเกณฑ์การเลือกสถานที่และบุคคลที่ควรเสพจริง ๆ แล้วไม่ใช่เพียงแค่เรื่องของที่ตั้งสถานที่ แต่ยังซ้อนด้วยคุณลักษณะของสติปัญญาและความมั่นคงของจิตใจ เป็นการย้ำเตือนให้ผู้ปฏิบัติจงเลือกเสพสิ่งที่เหมาะสมและพึงระวังสิ่งที่อาจทำให้ขาดความมั่นคงและความก้าวหน้าในการปฏิบัติธรรม