Có bao giờ bạn lướt qua một bức ảnh chiến tranh khốc liệt trên mạng xã hội, dừng lại vài giây để cảm thấy xót xa, rồi ngay lập tức lướt tiếp sang một video giải trí?

​Trong thời đại bùng nổ thông tin và hình ảnh, chúng ta đối diện với bạo lực và đau khổ của nhân loại mỗi ngày qua màn hình. Nhưng liệu sự "chứng kiến" đó có làm tăng thêm lòng trắc ẩn, hay nó đang biến chúng ta thành những kẻ vô cảm vô can? Đó chính là câu hỏi nhức nhối mà Susan Sontag đặt ra trong bài tiểu luận xuất sắc cuối cùng của đời mình: "Trước Nỗi Đau Của Người Khác" (Regarding the Pain of Others).

Đúng như dòng chữ nhỏ trên bìa sách trong ảnh "về tính phổ biến, ý nghĩa và tác động của bạo lực", Sontag không nhằm mục đích lên án nhiếp ảnh.

Bà muốn chúng ta nhìn nhận lại trách nhiệm đạo đức của người xem.

​Bà thách thức người đọc: Khi nhìn vào một bức ảnh chiến tranh, chúng ta không được phép chỉ dừng lại ở câu hỏi "Nó đáng sợ thế nào?", mà phải hỏi "Tại sao điều này lại xảy ra?", "Ai là người gây ra?", và "Liệu sự an nhàn, thịnh vượng của chúng ta có liên đới gì đến nỗi đau của họ hay không?".

Luận điểm sâu sắc và gây ám ảnh nhất của Sontag nằm ở cách bà phân tích tâm lý người đọc/xem/nhìn/thấy:

- ​Sự quen thuộc đáng sợ: Khi những hình ảnh tàn khốc, máu me xuất hiện với tần suất quá dày đặc, hệ thần kinh của chúng ta tự động thiết lập một cơ chế phòng vệ. Chúng ta quen dần với nó. Đau khổ của người khác trở thành một thứ "hàng hóa thị giác" để tiêu thụ hàng ngày.

- ​Cảm giác bất lực giả tạo: Việc ngồi trong một không gian an toàn và ngắm nhìn nỗi đau qua màn hình dễ tạo ra một thứ "lòng trắc ẩn rẻ rề". Chúng ta cảm thấy mình có lòng vị tha vì đã biết xót thương, nhưng sự xót thương đó không đi kèm hành động, và vô tình cắt đứt sự kết nối thực sự giữa ta và nạn nhân.

Trước Nỗi Đau Của Người Khác" là một cuốn sách bóc trần sự bão hòa đạo đức của xã hội hiện đại và buộc chúng ta phải học lại cách "nhìn" một cách tử tế và trách nhiệm.

Đây không phải là một cuốn sách dễ đọc để giải trí.