The Intelligence Trap : กับดักความฉลาด

เมื่อได้อ่านหนังสือ The Intelligence Trap โดย David Robson ผมได้เรียนรู้ว่าความฉลาดไม่ใช่เครื่องมือที่ป้องกันความผิดพลาดเสมอไป ในทางตรงกันข้าม ความฉลาดบางรูปแบบอาจนำพาเราเข้าสู่กับดักที่อันตรายที่สุดในชีวิตและการทำงาน สิ่งที่น่าสนใจอย่างยิ่งคือแนวคิดเรื่อง Overconfident Bias ที่กล่าวว่า คนที่ฉลาดจะมีความมั่นใจในความคิดตัวเองมากจนไม่ฟังคนอื่น ซึ่งผมเองเคยพบเจอในองค์กรที่ทำงานมาก่อน บางครั้งหัวหน้าที่มีความฉลาดสูงกลับทำให้โครงการล้มเหลวเพราะไม่ยอมรับฟีดแบ็คจากทีม นอกจากนี้ Motivate Reasoning หรือการใช้สมองเพื่อพิสูจน์ว่าฉันถูก ไม่ใช่เพื่อหาความจริง ก็เป็นหนึ่งในกับดักที่น่ากลัว เพราะคนฉลาดมักสามารถหาข้อมูลมาสนับสนุนความคิดของตนได้เก่งมาก จนดูเหมือนมีเหตุผลครบถ้วน แต่ในความเป็นจริงอาจทำให้ตัดสินใจผิดพลาด Blind Spot Bias คือ ปัญหาที่คนฉลาดมักคิดว่าตัวเองไม่มีอคติ ในขณะที่คนอื่นมีอคติ นี่คือความผิดพลาดที่ซ่อนเร้นและยากจะรับรู้ ผมเคยลองปรับวิธีการฟังความคิดเห็นในทีมโดยการเชิญคนที่คิดต่างเข้ามาร่วมพูดคุย ซึ่งช่วยลดข้อผิดพลาดและเพิ่มประสิทธิภาพการตัดสินใจได้จริง จากประสบการณ์ส่วนตัว การยอมรับว่าแม้แต่คนที่ฉลาดก็มีข้อจำกัด และเปิดใจรับความเห็นที่แตกต่างเป็นกุญแจสำคัญที่จะหลุดจากกับดักนี้ได้ ความฉลาดที่แท้จริงจึงไม่ใช่แค่การมีความรู้หรือเหตุผล แต่คือการตระหนักรู้ในข้อจำกัดของตัวเองและพร้อมเรียนรู้ต่อเนื่อง