ล้วนมีที่มา
“เมื่อผืนผ้าจากเมืองเก่าพัทลุง ได้ปรากฏอีกครั้งในฉลองพระองค์ของพระราชินี”
ความงดงามครั้งนี้ มิได้มีเพียงความวิจิตรของฉลองพระองค์
หากแต่บนพระภูษา ยังปรากฏเรื่องราวของ “เมืองชัยบุรี” เมืองพัทลุงเก่า ซึ่งมีร่องรอยประวัติศาสตร์สืบย้อนกลับไปถึงสมัยอยุธยา
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี
ทรงฉลองพระองค์ผ้าไหมพื้นเรียบ ประดับลูกไม้ปัก
คู่กับพระภูษาผ้าพิมพ์ลายโบราณเมืองชัยบุรี
“ลายบุหรงบงกช”
หรือลวดลายที่ผู้สร้างสรรค์อธิบายความหมายว่า
“ลายนกน้ำ–ทะเลบัว”
เป็นการนำภาพของธรรมชาติแห่งลุ่มทะเลสาบพัทลุง ทั้งนก น้ำ และบัว มาถ่ายทอดผ่านจังหวะของลวดลายบนผืนผ้า จนกลายเป็นงานหัตถศิลป์ที่มีอัตลักษณ์เฉพาะของท้องถิ่น
เมืองชัยบุรีมิใช่ชื่อที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อการท่องเที่ยวในยุคปัจจุบัน
หลักฐานด้านประวัติศาสตร์และโบราณคดีระบุว่า บริเวณเขาชัยบุรีเคยเป็นที่ตั้งของเมืองพัทลุงช่วงหนึ่งในสมัยอยุธยา โดยยังปรากฏร่องรอยกำแพงเมือง คูเมือง โบราณสถาน และโบราณวัตถุ ซึ่งสะท้อนความสำคัญของพื้นที่แห่งนี้ในอดีต
สิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้น คือภูมิปัญญาการทำผ้าของบ้านศิวะนาฏ จังหวัดพัทลุง
มีการศึกษาลวดลายจากมรดกทางศิลปกรรมของเมืองพัทลุง ทั้งจิตรกรรม ประติมากรรม และลวดลายโบราณ ก ่อนนำมาสร้างแม่พิมพ์และฟื้นกรรมวิธีการทำผ้า โดยใช้วัสดุและสีจากธรรมชาติในท้องถิ่นเข้ามาประกอบการสร้างสรรค์
จึงกล่าวได้ว่า พระภูษาผืนนี้ไม่ได้งดงามเพียงเพราะ “ลวดลาย”
แต่มีคุณค่าอยู่ตรงที่
ผืนผ้าหนึ่งผืนสามารถพาเรื่องราวของเมืองเก่า
ภูมิปัญญาช่างพื้นบ้าน
ธรรมชาติแห่งทะเลสาบ
และความทรงจำของผู้คนในภาคใต้
กลับมามีชีวิตอีกครั้ง
และเมื่อสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีทรงพระภูษาผืนดังกล่าว ในโอกาสเสด็จพระราชดำเนินไปทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจ ณ จังหวัดนราธิวาส เมื่อวันที่ 30 กันยายน 2566
ผ้าท้องถิ่นจึงมิได้ปรากฏอยู่เพียงในพิพิธภัณฑ์หรือในความทรงจำ
แต่ได้ปรากฏอย่างสง่างามในพื้นที่ร่วมสมัย
ให้ผู้คนทั้งประเทศได้หันกลับมามอง “ภูมิปัญญาจากบ้านเกิด” ด้วยสายตาอีกแบบหนึ่ง
นี่คือเสน่ห์สำคัญ ของฉลองพระองค์ในครั้งนั้น
เพราะความงามมิได้หยุดอยู่ที่ความวิจิตรของเครื่องแต่งพระองค์
แต่ยังทำให้ผืนผ้าเล็ก ๆ จากเมืองพัทลุง
กลายเป็นผู้เล่าเรื่องประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และฝีมือของคนไทย
อย่างสง่างาม
หมายเหตุทางประวัติศาสตร์
มีบทความบางแห่งเชื่อมโยงผ้าชนิดนี้ไปถึงศรีวิชัยและลังกาสุกะ แต่ในทางวิชาการยังไม่ควรสรุปว่าลายหรือกรรมวิธีที่เห็นในปัจจุบันสืบทอดโดยตรงจากราชสำนักในยุคดังกล่าว เพราะหลักฐานที่ชัดเจนเกี่ยวกับเมืองชัยบุรีอยู่ในช่วงสมัยอยุธยาเป็นสำคัญ การใช้ถ้อยคำว่า “ได้รับแรงบันดาลใจจากมรดกวัฒนธรรมปักษ์ใต้และโลกมลายู” จึงรัดกุมทางประวัติศาสตร์มากกว่า
Cr: เพจบุพเพสันนิวาส
การที่ผ้าท้องถิ่นอย่างผ้าพิมพ์ลาย "ลายบุหรงบงกช" ได้รับการนำเสนอในฉลองพระองค์ของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนั้น นับเป็นเรื่องที่สร้างความภูมิใจอย่างยิ่งสำหรับชุมชนท้องถิ่นและผู้ที่รักงานหัตถศิลป์ไทย พื้นที่เมืองชัยบุรีในจังหวัดพัทลุงไม่เพียงแต่เป็นแหล่งโบราณสถานที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์เท่านั้น แต่ยังเป็นแหล่งกำเนิดภูมิปัญญาการทำผ้าท้องถิ่นที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ซึ่งผสมผสานระหว่างศิลปกรรมและธรรมชาติของลุ่มทะเลสาบพัทลุงได้อย่างลงตัว ในฐานะผู้ที่เคยมีโอกาสเยี่ยมชมบ้านศิวะนาฏและเห็นกระบวนการทำผ้าด้วยมือ ผมชื่นชมในความละเอียดอ่อนของการออกแบบที่ได้รับแรงบันดาลใจจากลวดลายนกน้ำและทะเลบัวที่แสดงถึงชีวิตความเป็นอยู่ริมทะเลสาบ ความพยายามในการนำวัสดุธรรมชาติและสีจากท้องถิ่นมาใช้ในการสร้างสรรค์ผลงาน ถือเป็นการรักษาเอกลักษณ์วัฒนธรรมและช่วยส่งเสริมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน นอกจากนี้ การที่ผ้าลวดลายนี้ได้เผยแพร่สู่สายตาผู้คนในวงกว้าง ผ่านการสวมใส่ของสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี ถือเป็นการเชื่อมโยงระหว่างอดีตกับปัจจุบัน ทำให้ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมของเมืองชัยบุรีได้รับการสืบทอดและได้รับการยอมรับในระดับชาติและนานาชาติ ผู้คนทั่วไปจึงมีโอกาสได้เรียนรู้และเข้าใจคุณค่าทางวัฒนธรรมของภาคใต้มากขึ้น จึงไม่น่าแปลกใจที่วันนี้ผ้าจากเมืองพัทลุงไม่ใช่แค่ผ้าท้องถิ่น แต่กลายเป็นสัญลักษณ์เล่าเรื่องราวประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และวิถีชีวิตของชุมชนที่งดงามและมีความหมายลึกซึ้งสำหรับคนไทยทุกคนอย่างแท้จริง