Her Majesty Phraya Print Sanghati Temple, Phitsanulok Province / Pra Nang Phaya Sanghati

พระนางพญา พิมพ์สังฆาฏิ กรุวัดนางพญา จังหวัดพิษณุโลก / Pra Nang Phaya Sanghati, Wat Nang Phaya/Phitsanulok Phra Phra Phra Phaya Buddha (Sangha Rimo ）พระวิสุทธิกษัตริย์ พระมเหสีในสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช สร้างบรรจุวัดเมื่อราวปี พุทธศักราช ๒๐๙๐-๒๑๐๐

พระสมเด็จนางพญา เป็นพุทธศิลป์สุโขทัย อายุการสร้างประมาณ 400 - 500 ปี สันนิษฐานว่า “พระวิสุทธิกษัตริย์” มเหสีของ “สมเด็จพระมหาธรรมราชา” ทรงสร้างพระนางพญาขึ้น ในคราวบูรณะปฏิสังขรณ์ วัดราชบูรณะ ราวปีพุทธศักราช 2090 - 2100 พุทธลักษณะของพระนางพญานั้น เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ไม่มีฐาน ไม่มีซุ้ม ไม่มีอาสนะ ตัดขอบเป็นรูปสามเหลี่ยม

ในขณะนั้นพิษณุโลก เป็นเมืองลูกหลวง พระวิสุทธิกษัตริย์ ได้ดำรงพระอิสริยยศเป็นแม่เมืองสองแคว และพระมหาธรรมราชา ทรงพระอิสริยยศเป็นพระอุปราชแห่งกรุงศรีอยุธยา จึงสันนิษฐานว่า พระวิสุทธิกษัตรีย์ พระมเหสีของพระมหาธรรมราชา พระราชมารดาในสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงสร้างพระนางพญาขึ้น

พระนางพญาแตกกรุเมื่อคราวที่สมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 จะเสด็จประพาสเมืองพิษณุโลก โดยทางจังหวัดได้ดำเนินการสร้างพลับพลาเพื่อรับเสด็จ เมื่อคนงานขุดหลุมจึงได้พบพระเป็นจำนวนมาก ซึ่งทางจังหวัดและเจ้าอาวาสจึงเก็บรักษาพระเหล่านั้นไว้ เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสหัวเมืองพิษณุโลก เมื่อปี พุทธศักราช 2444 เพื่อทอดพระเนตรการเททองหล่อพระพุทธชินราชจำลอง และทรงเสด็จไปที่วัดนางพญาด้วย ทางวัดนางพญาก็ได้ทูลเกล้าฯ ถวายพระนางพญาแด่พระองค์ท่านจำนวนหนึ่ง

เมื่อได้รับพระแล้ว พระองค์ทรงแจกจ่ายพระนางพญาแก่ข้าราชบริพาร และผู้ติดตามเสด็จทุกคน และยังมีพระส่วนที่เหลือจากการแจกจ่าย พระองค์ท่านทรงนำกลับมาที่พระนคร ได้นำไปบรรจุกรุที่วัดสังกัจจายน์ และวัดปราสาทบุญญาวาส ต่อมามีการพบพระนางพญาพิษณุโลกที่วัดทั้ง 2 นี้ ซึ่งหลักฐานตรงกับบันทึกการเสด็จประพาสของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5

ด้วยอายุของพระที่ยาวนานมากกว่า 400 ปี เนื้อพระเกิดการหดตัวของดินตามธรรมชาติ ทำให้เห็นมวลสาร เม็ดแร่ เม็ดกรวด เรียกกัรว่า"เม็ดผด" สีขององค์พระมีความแตกต่างกันออกไป ซึ่งเกิดจากการผสมมวลสารและได้รับความร้อนต่างกันในขณะเผาอยู่ในเตา อีกทั้งเป็นที่มาขนาดองค์พระด้วย ถ้าโดนความร้อนมากย่อมหดตัวมาก

พระนางพญา พิมพ์สังฆาฏิ นักนิยมรุ่นเก่าในอดีตเรียกชื่อว่า "พิมพ์สวมชฎา" หรืออีกชื่อคือ "พิมพ์สามเหลี่ยม" จุดเด่นตามแม่พิมพ์มาจากเส้นสังฆาฏิที่หนาพาดกลางพระอุระ เส้นพระกรรณที่หนาใหญ่ เชื่อมกับพระเกศ และเส้นครอบพระเศียร มองเหมือนองค์พระสวมชฎา

พระนางพญาเป็นพระเนื้อดินเผา มีอายุราว 400-500 ปี องค์พระย่อมมีการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพตามกาลเวลาและสภาพของกรุ จึงไม่อาจชี้ตำหนิบล็อกพิมพ์ตายตัวได้ ผู้นิยมพระเครื่องในท้องถิ่นพิษณุโลกรุ่นเก่า แนะนำให้พิจารณาสภาพความเก่าอย่างเป็นธรรมชาติของเนื้อพระเป็นหลัก

คุณค่าของพระนางพญา ไม่ได้มีแค่เป็นพระเครื่องหรือมงคลวัตถุ แต่ยังคงไว้ด้วยคุณค่าเชิงประวัติศาสตร์ที่เชื่อมโยงกันทั้ง 3 ยุคสมัย นับตั้งแต่ สุโขทัย อยุธยาและรัตนโกสินทร์

#พระนางพญา #พิมพ์สังฆาฏิ #กรุวัดนางพญา #โบราณบานเมือง #ancient59