✍🏿 ตามบทนิยาม "หน่วยงานทางปกครอง" ที่ยกมาแสดงข้างต้นจะเห็นได้ว่า หน่วยงานทางปกครองตามกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง มีอยู่สี่ประเภท คือ
🤝 ประเภทที่หนึ่ง หน่วยงานตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน
🤝 ประเภทที่สอง รัฐวิสาหกิจที่ตั้งขึ้นโดยพระราชบัญญัติหรือพระราชกฤษฎีกา
🤝 ประเภทที่สาม หน่วยงานอื่นของรัฐ และ
🤝 ประเภทที่สี่ หน่วยงานที่ได้รับมอบหมายให้ใช้อำนาจทางปกครองหรือให้ดำเนินกิจการทางปกครอง
✍🏿 ๑. หน่วยงานตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน
👉🏿 พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. ๒๕๓๔ จัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินโดยแบ่งออกเป็นสามส่วน คือ
“ ส่วนที่หนึ่ง ระเบียบบริหารราชการส่วนกลาง
“ ส่วนที่สอง ระเบียบบริหารราชการส่วน
ภูมิภาค และ
” ส่วนที่สาม ระเบียบบริหารราชการส่วนท้องถิ่น
ก. หน่วยงานในระเบียบบริหารราชการส่วนกลางหน่วยงานในระเบียบบริหารราชการส่วนกลาง ได้แก่ กระทรวง ทบวง กรม และส่วนราชการที่เรียกชื่ออย่างอื่นและมีฐานะเป็นกรม
กระทรวงในที่นี้ หมายความรวมถึงสำนักนายกรัฐมนตรีซึ่งเ ป็นส่วนราชการที่มีฐานะเป็นกระทรวงด้วย
ทบวงในเวลานี้ไม่มีการจัดตั้งขึ้น ในอดีตมีการจัดตั้งทบวงขึ้น เช่น ทบวงมหาวิทยาลัย ซึ่งเป็นส่วนราชการที่มีฐานะเทียบเท่ากระทรวง
กรมโดยปกติแล้วจะเป็นส่วนราชการที่สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรีกระทรวง หรือทบวง เช่น กรมประชาสัมพันธ์ สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี กรมการปกครอง สังกัดกระทรวงมหาดไทย กรมบัญชีกลาง สังกัดกระทรวงการคลัง ฯลฯ
ข. หน่วยงานในระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาค
หน่วยงานในระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาค ได้แก่ จังหวัดกับอำเภอ อนึ่ง ตำบลและหมู่บ้านตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช๒๔๕๗เป็นส่วนหนึ่งของอำเภอ จึงอาจถือได้ว่า ตำบลและหมู่บ้านก็เป็นส่วนหนึ่งของหน่วยงานในระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาคเช่นกัน
ค. หน่วยงานในระเบียบบริหารราชการส่วนท้องถิ่นหน่วยงานในระเบียบบริหารราชการส่วนท้องถิ่น แท้ที่จริงแล้วก็คือบรรดาองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่างๆ ได้แก่ เทศบาล ทั้งเทศบาลนคร เทศบาลเมืองและเทศบาลตำบล องค์การบริหารส่วนตำบล องค์การบริหารส่วนจังหวัด กรุงเทพมหานครและเมืองพัทยา
📸 สืบค้นนิติกรภูธร 📖
👉 แหล่งที่มา : หนังสือศาสตราจารย์พิเศษ ดร. วรพจน์วิศรุตพิชญ์ อดีตประธานศาลปกครองสูงสุด
👉🏿 รวบรวมและจัดทำ : ท่านอนุชา ฮุ่นสวัสดิกุล ตุลาการศาลปกครองสูงสุด
ในบทความนี้ได้กล่าวถึงหน่วยงานทางปกครองซึ่งแบ่งออกเป็น 4 ประเภทหลัก ได้แก่ หน่วยงานตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน รัฐวิสาหกิจ หน่วยงานอื่นของรัฐ และหน่วยงานที่ได้รับมอบหมายให้อำนาจทางปกครอง ซึ่งถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานของการบริหารราชการในประเทศไทย สำหรับประเภทแรก หน่วยงานตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน แยกย่อยได้เป็นสามส่วนหลัก คือ ระเบียบบริหารราชการส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่น โดยในส่วนกลางประกอบด้วยกระทรวง ทบวง และกรม ซึ่งมีหน้าที่บริหารราชการในระดับประเทศ เช่น กระทรวงมหาดไทยและกรมการปกครอง ส่วนในระดับภูมิภาคคือจังหวัดและอำเภอ รวมถึงตำบลและหมู่บ้านที่จัดเป็นหน่วยงานย่อยภายใต้การปกครองของอำเภอ ส่วนการบริหารงานในพื้นที่ท้องถิ่นจะมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่าง ๆ เช่น เทศบาลนคร เทศบาลเมือง เทศบาลตำบล รวมไปถึงองค์การบริหารส่วนตำบลและองค์การบริหารส่วนจังหวัด ตลอดจนพิเศษอย่างกรุงเทพมหานครและเมืองพัทยาที่มีโครงสร้างการบริหารเฉพาะ เรื่องของรัฐวิสาหกิจที่จัดตั้งโดยพระราชบัญญัติหรือพระราชกฤษฎีกานั้น ถือเป็นหน่วยงานรัฐในรูปแบบของกิจการที่รัฐบาลเป็นเจ้าของหรือควบคุม เพื่อให้บริการหรือดำเนินธุรกิจเฉพาะด้าน เช่น การไฟฟ้า การประปา ซึ่งมีความสำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม หน่วยงานอื่นของรัฐและหน่วยงานที่ได้รับมอบหมายให้ใช้อำนาจทางปกครอง มีบทบาทหน้าที่ในการปฏิบัติภารกิจเฉพาะด้านที่กฎหมายหรือรัฐบาลกำหนด โดยอาจมีความแตกต่างในลักษณะของการบริหารและข้อจำกัดในอำนาจตามแต่ประเภทของหน่วยงานนั้น ๆ การทำความเข้าใจโครงสร้างและประเภทของหน่วยงานทางปกครองตามกฎหมาย จึงช่วยให้ประชาชนสามารถรับรู้ความรับผิดชอบและช่องทางการติดต่อในเรื่องของการบริหารงานภาครัฐได้อย่างถูกต้อง ทั้งนี้ ยังช่วยเพิ่มความโปรงใสและความน่าเชื่อถือในการจัดการภาครัฐที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมโดยรวม นอกจากนี้ ในด้านกฎหมายปกครองเอง การเข้าใจประเภทและหน้าที่ของหน่วยงานทางปกครองมีความสำคัญต่อการใช้สิทธิฟ้องร้องหรือร้องเรียนทางปกครองเมื่อเกิดปัญหาความขัดแย้งหรือถูกละเมิดสิทธิ โดยศาลปกครองมีอำนาจตรวจสอบการใช้อำนาจของหน่วยงานดังกล่าว เพื่อรักษาความเป็นธรรมและความถูกต้องตามกฎหมาย การเรียนรู้และศึกษาข้อมูลเหล่านี้จึงถือเป็นเรื่องจำเป็นสำหรับทุกคนที่ต้องการเข้าถึงบริการของรัฐ หรือมีความสนใจในเรื่องของกฎหมายและสิทธิพลเมืองอย่างแท้จริง
