#พระสุธนมโนราห์ #ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง

เวลาเราเห็นคำว่า “ไม่ปรากฏชื่อผู้แต่ง” ในงานอย่าง #พระสุธนมโนราห์ หลายคนจะเผลอคิดว่าเป็นงานที่ “ไม่มีเจ้าของ” หรือ “แต่งมั่วๆ” แต่จริงๆ ในสายวรรณคดี/คำบอกเล่าพื้นบ้าน คำนี้มักใช้เพื่อบอกว่า “ไม่พบหลักฐานยืนยันผู้ประพันธ์” มากกว่า ไม่ได้แปลว่างานไม่มีที่มา เพียงแต่ต้นฉบับที่สืบต่อกันมาไม่ได้ระบุชื่อไว้ หรือเป็นเรื่องที่เล่าปากต่อปาก/คัดลอกหลายชั้นจนชื่อผู้แต่งเลือนหาย จากที่อ่านและเทียบหลายฉบับ จุดที่ทำให้ชื่อผู้แต่ง “ไม่ปรากฏ” มักเกิดได้หลายแบบ เช่น 1) เป็นวรรณกรรมมุขปาฐะ: เรื่องถูกเล่าผ่านการแสดง/การขับร้อง คนจดบันทึกภายหลังอาจไม่รู้ว่าใครเป็นคนแต่งดั้งเดิม 2) มีการชำระ/ดัดแปลง: พอมี “ฉบับกรุงเก่า” “ฉบับมาตรฐาน” หรือฉบับท้องถิ่น เนื้อหาถูกปรับให้เข้ากับยุค สำนวน และการแสดง ทำให้ยิ่งตามหาผู้แต่งยาก 3) ต้นฉบับสูญหาย/ขาดตอน: เอกสารเก่าหลายชิ้นมีส่วนที่หายไป โดยเฉพาะหน้าคำนำที่มักบอกชื่อผู้เรียบเรียง ถ้าคุณกำลังอ่านตอน “บทบนแม่กล่าว” ที่แม่ดุลูก (อย่างสำนวนในภาพ OCR ที่มีถ้อยคำแรงๆ ประชดประชันแบบชาวบ้าน) แล้วสงสัยว่าทำไมภาษามันจัดจ้าน นี่เป็นเสน่ห์ของฉบับที่มีกลิ่นอายการเล่าพื้นถิ่นมากๆ คำด่าคำแขวะจะช่วย “ส่งอารมณ์” ให้คนฟัง/คนดูอิน และทำให้เห็นความขัดแย้งแม่ลูกชัดขึ้น ว่าฝ่ายแม่ห้ามออกจากบ้านเพราะคำทำนาย แต่ฝ่ายลูกก็เถียง แย้ง และไม่เชื่อฟังจนเกิดเรื่อง อีกจุดที่คนมักค้นหาแล้วสับสนคือชื่อ “นางมัลลิกา / นางจันทกินรี / นางเทพกินรี” ที่บางฉบับเรียกไม่เหมือนกัน ถ้าอ่านแบบจับแก่น จะมองว่าเป็น “ตัวละครคนเดียวกัน” ในบทบาทลูกสาวคนสุดท้องที่มีเคราะห์ตามคำโหร และเป็นชนวนให้เกิดเหตุการณ์ถูกนายพรานจับไป (ตามเส้นเรื่องที่คุณสรุปไว้) ชื่อที่ต่างกันมักมาจากสายฉบับ/ผู้เล่าคนละท้องถิ่น ไม่ได้แปลว่ามีคนละตัวละครเสมอไป ทริคส่วนตัวเวลาเจอคำว่า “ไม่ปรากฏชื่อผู้แต่ง” แล้วอยากอ้างอิงให้ดูน่าเชื่อถือ คือระบุ “ฉบับ” ให้ชัด เช่น ฉบับกรุงเก่า หรือฉบับมาตรฐาน และบอกตอน/บริบทที่ยกมา (เช่น ตอนบทบนแม่กล่าว) เท่านี้งานจะอ่านง่ายขึ้นและคนค้น Google มาก็เข้าใจว่าคุณพูดถึงเวอร์ชันไหน ไม่สับสนข้ามฉบับ