นิสัยแก้ง่าย​ สันดานแก้ยาก

เวลาฉันอ่านเรื่อง “อนุสัย” ทีไร จะนึกถึงประโยคที่ว่า นิสัยแก้ง่าย สันดานแก้ยาก เพราะอนุสัยมันไม่ใช่อารมณ์หยาบๆ ที่เห็นชัดทันที แต่เป็นเหมือน “ตะกอน” ที่นอนอยู่ก้นใจ พอมีอะไรมากระทบก็ฟุ้งขึ้นมาเอง แบบที่บางครั้งเราก็แปลกใจว่า ทำไมแค่คำพูดนิดเดียวถึงทำให้เราเดือดหรือเจ็บได้มากขนาดนั้น จากประสบการณ์ส่วนตัว สถานการณ์คลาสสิกคือ “เมื่อใครพูดไม่เข้าหู คุณรับได้ไหม?” บางวันเหมือนเรารับได้ แต่บางวันกลับปะทุทันที ทั้งที่เรื่องเดียวกัน นี่แหละที่ทำให้ฉันเริ่มสังเกตว่า สิ่งที่ปะทุไม่ใช่แค่เหตุการณ์ตรงหน้า แต่เป็นอนุสัยที่พร้อมทำงานเมื่อมีปัจจัย ลองเอาอนุสัย 7 ประการมาส่องกับชีวิตประจำวัน จะเห็นภาพชัดขึ้น: 1) กามราคานุสัย: ไม่ได้แปลว่าเรื่องกามอย่างเดียว แต่รวมถึง “ความติดใจความสุขทางตา หู จมูก ลิ้น กาย” เช่น เลื่อนมือถือเพลินๆ หยุดไม่ได้ หรืออยากได้ของใหม่เพื่อให้ใจสบายชั่วคราว 2) ปฏิฆานุสัย: จุดที่โดนสะกิดแล้วหงุดหงิดง่าย โดยเฉพาะเวลาคนพูดไม่เข้าหู หรือโดนตำหนิ เราอาจเผลอประชด เงียบใส่ หรือคิดวนว่าเขาตั้งใจทำร้ายเรา 3) ทิฏฐานุสัย: “ยึดความเห็นตัวเอง” แบบแน่นๆ เช่น เถียงเพื่อชนะ ไม่ได้ฟังจริงๆ หรือเชื่อว่าเราถูกเสมอ พอใครทักก็รู้สึกถูกลบหน้า 4) วิจิกิจฉานุสัย: ความลังเลสงสัย เช่น ตั้งใจจะปฏิบัติธรรม/นั่งสมาธิ แต่ใจแอบคิดว่า “ทำไปจะได้อะไรจริงไหม” จนไม่ต่อเนื่อง 5) มานานุสัย: ความถือตัวที่แฝงเนียนมาก บางทีไม่ได้คิดว่า “ดีกว่า” แต่คิดว่า “ฉันแย่กว่าเขา” ก็เป็นมานะเหมือนกัน เพราะยังเอาตัวเองไปเทียบอยู่ตลอด 6) ภวราคานุสัย: อยากเป็น อยากให้ชีวิต/ภาพลักษณ์ “ยั่งยืน” เช่น ยึดบทบาท ยึดสถานะ กลัวเสียหน้า กลัวไม่เป็นที่ยอมรับ 7) อวิชชานุสัย: ความไม่รู้จริง ไม่เห็นตามความเป็นจริง เช่น ไม่ทันเห็นว่าอารมณ์โกรธเกิดแล้วก็ดับ เลยเผลอเชื่ออารมณ์นั้น 100% สิ่งที่ช่วยฉันได้มากคือ “การจับให้ทันก่อนปะทุ” เวลามีคนพูดไม่เข้าหู ฉันลองทำ 3 ขั้นสั้นๆ: - หยุด 1 ลมหายใจ: ไม่ต้องรีบตอบ - ดูอาการในกาย: แน่นอก หน้าแดง มือเกร็ง - ตั้งชื่อในใจ: “นี่คือปฏิฆะกำลังมา” หรือ “มานะกำลังมา” แค่ตั้งชื่อได้ อารมณ์จะเบาลงนิดหนึ่ง พอทำบ่อยๆ จะเริ่มเห็นว่า อนุสัยไม่ได้หายด้วยการกดข่ม แต่ค่อยๆ คลายด้วยปัญญาและการเห็นซ้ำๆ ว่ามันเกิดจากเหตุปัจจัย ไม่ใช่ “ตัวเรา” ทั้งหมด และนี่ทำให้ใจเบาลงจริงๆ