จากประสบการณ์ส่วนตัว ผมเชื่ออย่างยิ่งว่าคุณธรรมเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ระบบต่างๆ ในสังคมดำเนินไปอย่างราบรื่น การมีคุณธรรมในตัวบุคคลจะช่วยสร้างความเชื่อใจและความสามัคคีระหว่างคนในสังคมได้อย่างแท้จริง พระอาจารย์ชยสาโรได้สอนว่าสิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ใช่การบังคับให้คนมีคุณธรรมผ่านระบบหรือโครงสร้าง แต่คือการที่คนในระบบนั้นๆ ต้องมีคุณธรรมเป็นพื้นฐานก่อน เพราะถ้าผู้คนขาดคุณธรรม ระบบนั้นก็ไม่สามารถส่งเสริมหรือต้องการให้เกิดคุณธรรมได้อย่างแท้จริง ในชีวิตประจำวัน ผมเห็นตัวอย่างมากมายที่แสดงให้เห็นว่าระบบที่มีกฎเกณฑ์เข้มงวดแต่ผู้คนขาดจิตสำนึกและคุณธรรม ก็จะเกิดปัญหาอุปสรรคและความวุ่นวายตามมา ตัวอย่างเช่น ในองค์กรที่ไม่ได้ส่งเสริมคุณธรรมในพนักงาน ก็จะเกิดปัญหาการทุจริตหรือขาดความรับผิดชอบ ส่งผลให้ระบบล้มเหลวได้ง่าย ดังนั้น การสร้างระบบที่ดีควรร่วมกับการปลูกฝังคุณธรรมในสมาชิกหรือผู้ใช้งานระบบอย่างต่อเนื่อง เพราะคุณธรรมจะเป็นแรงขับเคลื่อนให้ระบบนั้นมีความมั่นคง ยั่งยืน และสร้างสรรค์ ประโยคที่กล่าวโดยพระอาจารย์ชยสาโร "ถ้าผู้อยู่ในระบบขาดคุณธรรม ระบบนั้นจะบังคับให้คนมีคุณธรรมไม่ได้" เป็นข้อคิดที่ลึกซึ้งและน่าคิดมาก เพราะมันเตือนใจให้เราตระหนักถึงความสำคัญของการพัฒนาคุณธรรมในตัวเองและในสังคม เพื่อให้ระบบและสังคมมีความเข้มแข็งและมีชีวิตชีวาในระยะยาว