“เป็นอยู่อย่างต่ำ มุ่งกระทำอย่างสูง”

คุณค่าที่ คนธรรมดา หรือ คนโง่ มองไม่เห็น

.

…. “...อยากจะพูดกันถึงความหมายและคุณค่าในทางศีลธรรม ของสิ่งที่เรียกว่า “เป็นอยู่อย่างต่ำ มุ่งกระทําอย่างสูง”. คํานี้มีความหมายอย่างไรในทางศีลธรรม, มีคุณค่าอย่างไร?ในทางศีลธรรม เราเอาแต่ที่ประยุกต์ได้ อย่าเอาให้มันเฟ้อเป็นปรัชญา

…. เราจะไปมองตรงๆ เห็นว่าสิ่งนี้เป็น “สิ่งที่คนมองข้าม” มันเป็นหลุมพราง, หรือสิ่งพรางตาอันหนึ่งซึ่งคนมองไม่เห็น, คนธรรมดาก็มองไม่เห็น, คนโง่ก็มองไม่เห็น คนตะกละก็มองไม่เห็น, ถ้ามันตะกละเรื่องกินเรื่องอยู่อะไรมากเกินไป : จะเอาเอร็ดอร่อย สวยงาม สนุกสนาน : มันตะกละขนาดนี้แล้วมันจะมองไม่เห็นความจริงข้อนี้ ที่ว่า “เป็นอยู่อย่างต่ำแล้ว ก็จะมีการกระทําอย่างสูง”. ถ้าคนตะกละนี้เขาก็ตะกละในกามารมณ์หรือในอารมณ์มากเกินไป ก็มองไม่เห็น

…. ทีนี้ คนโง่แม้ไม่ตะกละก็มองไม่เห็น แม้คนธรรมดาตามปรกติก็ไม่ค่อยเห็น, มองไม่ค่อยจะเห็น, คนธรรมดาสามัญที่เรายอมรับกันว่าธรรมดานี้ก็ยังมองไม่ค่อยเห็น ว่า “เป็นอยู่อย่างต่ำ แล้วจะมีการกระทําอย่างสูง” ขึ้นมาได้อย่างไร?

…. ถ้าถามว่า สิ่งนี้คืออะไร? ก็จะตอบอย่างกําปั้นทุบดินว่า คือสิ่งที่คนธรรมดามองไม่เห็น, คนโง่มองไม่เห็น, คนตะกละในอารมณ์จะมองไม่เห็น

…. ทีนี้ ดูกันอีกมุมหนึ่งก็จะเห็นว่า สิ่งนี้มันจะจมอีกไม่ได้ เพราะว่า เราได้เป็นอยู่อย่างต่ำเสียแล้ว มันต่ำลงไปอีกไม่ได้, มันจมลงไปอีกไม่ได้ ; ฉะนั้น มันก็คือสิ่งที่จะเลวลงไปอีกไม่ได้, จะต่ำลงไปอีกไม่ได้, แน่นอนละว่ามีแต่จะสูงขึ้น

…. ถ้าเรากินอยู่สูง เป็นอยู่สูง มีทางที่จะพลัดตกลงไปสู่ที่ต่ำ, เดี๋ยวนี้มันต่ำอย่างถูกต้องเสียแล้ว มันไม่มีทางที่จะตกหรือจมลงไปอีก มันมีแต่จะลอยขึ้นไปสู่ที่สูง อย่างแน่นอนที่สุด ปลอดภัยที่สุด :

…. ฉะนั้น จึงขอให้ยึดถือเอา “เป็นอยู่อย่างต่ำอย่างถูกต้อง อย่างที่ว่ามาแล้วนี้ไว้เป็นหลักประจํา ต่อไปนี้จะมีแต่สูง”

.

#พุทธทาสภิกขุ

ที่มา : ธรรมบรรยายหัวข้อเรื่อง “เป็นอยู่อย่างต่ำ มุ่งกระทำอย่างสูง” บรรยายเมื่อวันที่ ๑๖ กันยายน ๒๕๑๘ จากหนังสือชุดธรรมโฆษณ์ เล่มชื่อว่า “ราชภโฏวาท” หน้า ๘๗-๘๘