จากประสบการณ์การนั่งสมาธิของผมเอง เข้าใจว่าช่วงเวลาที่จิตใจสงบเป็นราวกับการพักผ่อนที่สำคัญสำหรับจิตใจ เหมือนกับการนอนหลับที่ทำให้ร่างกายได้ฟื้นฟู แต่เมื่อจิตใจถอนตัวออกจากความสงบนั้น ความคิดและอารมณ์ต่างๆ ก็เริ่มปรากฏขึ้นตามธรรมชาติ และเป็นจังหวะที่ต้องเข้าใจอย่างลึกซึ้งว่ามันไม่ใช่ความผิดปกติหรือล้มเหลวในการนั่งสมาธิแต่อย่างใด หลายครั้งที่ผมเองก็รู้สึกเสียดายความสงบที่เพิ่งจะประสบ แต่จากข้อคิดที่ได้รับจากพระอาจารย์ชยสาโร คือการไม่ควรพยายามบังคับให้กลับไปสู่ความสงบโดยเร็วหรือคิดว่าต้องนั่งสมาธิให้สงบอยู่ตลอด เพราะความสงบในสมาธิเป็นเหมือนการพักผ่อนของจิตใจ เมื่อถอนออกมาแล้วจิตใจก็มีพลังพร้อมที่จะตั้งมั่นและพิจารณาธรรมอย่างลึกซึ้งขึ้น ทำให้เจริญปัญญาที่แท้จริงเกิดขึ้น ในระหว่างที่จิตใจเริ่มมีความคิดบ้าง พระอาจารย์เปรียบเหมือนแมงมุมที่นิ่งเฉยรอจนมีแมลงมาติดที่ใยแล้วออกมาตอบสนองและจัดการ ก่อนจะกลับไปนิ่ง ๆ ที่เดิม เราก็เช่นกัน ตอนที่มีอารมณ์หรือความคิดต่าง ๆ เกิดขึ้น ไม่ควรพยายามหลีกเลี่ยงหรือปฏิเสธ แต่ควรจัดการและรับรู้มันอย่างใจเย็นและอ่อนโยน เมื่อเสร็จสิ้นแล้วก็นำจิตกลับสู่ความสงบ วิธีปฏิบัตินี้ช่วยให้สมาธิไม่ใช่เพียงแค่พักผ่อนชั่วคราว แต่ยังเป็นบันไดไปสู่การเจริญปัญญาและความเข้าใจธรรมะอย่างแท้จริง เพราะถ้าเราเลือกที่จะไม่เผชิญสิ่งที่พาให้เกิดความคิดหรือความรู้สึกใด ๆ เลย การปฏิบัติของเราจะเหมือนฤาษีที่อยากอยู่แต่ในถ้ำ สุดท้ายก็จะสูญเสียโอกาสในการเติบโตทางจิตใจ และไม่สามารถเห็นความจริงของสิ่งต่าง ๆ ตามที่มันเป็น การนั่งสมาธิที่ดีจึงต้องยอมรับธรรมชาติของจิตใจ ทั้งความสงบและความเคลื่อนไหว ทั้งนี้เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดและเจริญปัญญาอย่างยั่งยืน