เรี่องราว บ้านแม่ออ หรือ หมู่บ้านรักไทย

หลายคนรู้จักบ้านรักไทยในมุม “หมอกเช้า+เรือในทะเลสาบ” แต่พอได้อ่านประวัติจริง ๆ แล้วจะเข้าใจว่าความสวยงามนั้นมีเรื่องเล่าหนักแน่นอยู่ข้างหลัง โดยเฉพาะคำที่คนค้นกันบ่อยอย่าง “กองพล 93” และ “ไทยพลัดถิ่น” ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญของชุมชนนี้ กองพล 93 คือกลุ่มทหารจีนคณะชาติ (สายก๊กมินตั๋ง) ที่อพยพออกจากมณฑลยูนนานหลังเหตุการณ์ความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในจีนช่วงทศวรรษ 1940s-1950s หลายส่วนเคลื่อนย้ายผ่านพม่า ก่อนจะเข้ามาตั้งหลักในพื้นที่ชายแดนไทย ภายหลังชุมชนชาวจีนเหล่านี้มีส่วนช่วยภาครัฐไทยในภารกิจด้านความมั่นคงและการปราบคอมมิวนิสต์ จึงค่อย ๆ ได้รับการจัดระเบียบสถานะ ได้สัญชาติไทย และกลายเป็น “คนจีนพลัดถิ่นหัวใจไทย” อย่างที่ชาวบ้านบางคนชอบนิยามตัวเอง คำว่า “ไทยพลัดถิ่น” เวลาใช้กับบ้านรักไทย จึงไม่ได้หมายถึงแค่คนย้ายถิ่นธรรมดา แต่คือผู้คนที่ค่อย ๆ ปักหลัก สร้างบ้าน สร้างอาชีพ และสร้างความเป็นชุมชนบนภูเขา จากพื้นที่กันดารสู่หมู่บ้านที่มีเอกลักษณ์ชัดมาก ทั้งภาษา อาหาร วัฒนธรรม และวิถีชาชาวเขา สิ่งที่เห็นเด่น ๆ คือ “บ้านดิน” ที่หลายหลังยังรักษาทรงและวัสดุแบบดั้งเดิมไว้ ทำให้บรรยากาศดูเหมือนหมู่บ้านจีนในหุบเขา อีกจุดที่เชื่อมโยงกับคำค้นเรื่อง “รัชกาลที่ 9” คือพระราชกรณียกิจด้านการพัฒนาพื้นที่สูงและการแก้ปัญหาพืชเสพติดในอดีต หลายชุมชนบนดอยรวมถึงแถบนี้ได้รับแนวทางส่งเสริมพืชเศรษฐกิจที่เหมาะกับพื้นที่ เช่น ชา แทนการปลูกฝิ่น และยังมีแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงที่ทำให้การพัฒนาเป็นแบบค่อยเป็นค่อยไป แต่ยั่งยืน สำหรับบ้านรักไทยมีการเล่าต่อกันว่าในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณพระราชทานที่ดินและสนับสนุนการพัฒนาชุมชน จนชุมชนตั้งตัวได้และกลายเป็นบ้านรักไทยในปัจจุบัน ถ้าจะมาเที่ยวแบบได้ทั้งวิวและเข้าใจเรื่องราว แนะนำให้เผื่อเวลาเดินดูรอบทะเลสาบตอนเช้ามืด (ช่วงมีหมอกจะสวยมาก) แล้วค่อยแวะคุยกับคนท้องถิ่น/ผู้สูงอายุในชุมชน จะได้ภาพรวมประวัติ “กองพล 93” และการตั้งรกรากชัดขึ้น จากนั้นค่อยไปดูไร่ชาบนภูเขาและบ้านดิน จะเชื่อมเรื่องการพัฒนาชุมชนกับวิถีอาชีพได้พอดี สำหรับฉัน บ้านรักไทยไม่ได้มีดีแค่มุมถ่ายรูป แต่เป็นหมู่บ้านที่พอรู้ที่มาแล้วจะยิ่งเคารพความพยายามของผู้คน และเข้าใจว่าทำไมคำว่าไทยพลัดถิ่นถึงมีความหมายลึกกว่าที่คิด