ต่อจากโพสต์ก่อนหน้า
กรณี พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ ออกจากตำแหน่งองคมนตรีเพื่อมาดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีหลังรัฐประหาร 19 กันยายน 2549 เมื่อพ้นจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในปี 2550 ก็กลับไปดำรงตำแหน่งองคมนตรีอีกจนเป็นประธานองคมนตรีในปัจจุบัน
กรณีนายนุรักษ์ มาประณีต ผู้เคยเป็นตุลาการศาลรัฐธรรมนูญยุบพรรคไทยรักไทย พรรคพลังประชาชน พรรคไทยรักษาชาติ และพรรคอนาคตใหม่ และมีความเห็นส่วนตนให้เพิกถอนสิทธิสมัครร ับเลือกตั้งของกรรมการบริหารพรรคไทยรักษาชาติและพรรคอนาคตใหม่ตลอดชีวิต เมื่อพ้นจากตำแหน่งประธานตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ก็เข้าดำรงตำแหน่งองคมนตรี
3. หยุด แสงอุทัย ศาสตราจารย์และผู้บรรยายวิชากฎหมายรัฐธรรมนูญ และยังเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ เลขาธิการสภาร่างรัฐธรรมนูญ ผู้มีบทบาทสำคัญในการยกร่างรัฐธรรมนูญ 2492 ซึ่งเป็นรัฐธรรมนูญที่ได้นำองคมนตรีกลับมา อธิบายไว้ว่า
“รัฐธรรมนูญที่ใช้อยู่ก่อนรัฐธรรมนูญฯชั่วคราว (2490) ไม่มีบทบัญญัติเรื่องคณะองคมนตรี แต่ผู้ร่างรัฐธรรมนูญฯฉบับชั่วคราว (2490) ประสงค์จะให้มีคณะเผด็จการสำหรับควบคุมคณะรัฐมนตรีอีกชั้นหนึ่ง จึงได้มีบทบัญญัติว่าด้วยคณะอภิรัฐมนตรีขึ้น...”
และ
“ในการร่างรัฐธรรมนูญฯฉบับ 2492 สภาร่างรัฐธรรมนูญเห็นว่า ถ้ามีคณะที่ปรึกษาสำหรับพระมหากษัตริย์จะเป็นปร ะโยชน์ จึงได้บัญญัติไว้โดยเปลี่ยนชื่อคณะอภิรัฐมนตรีเป็นคณะองคมนตรี และเพิ่มจำนวนจาก 5 นายเป็นไม่เกิน 9 นาย และกำหนดให้การเลือกและการแต่งตั้งองคมนตรีและการให้องคมนตรีออกจากตำแหน่งเป็นไปตามพระราชอัธยาศัย...”
อย่างไรก็ตาม หยุด แสงอุทัย ก็ตั้งข้อสังเกตไว้ว่า
”ถ้าจะพิจารณาตามหลักประชาธิปไตยโดยเคร่งครัด การมีคณะองคมนตรีสำหรับเป็นที่ปรึกษาพระมหากษัตริย์ย่อมจะไม่สอดคล้องกับหลักประชาธิปไตยนัก เพราะตามหลักประชาธิปไตย พระมหากษัตริย์ไม่ควรจะทรงมีที่ปรึกษาอย่างอื่นนอกจากคณะรัฐมนตรีซึ่งเข้ามาบริหารประเทศโดยความยินยอมของประชาชน ... แต่คณะองคมนตรีหาได้มาจากประชาชนไม่ โดยไม่ได้รับเลือกตั้งจากราษฎร คณะองคมนตรีจะถวายคำปรึกษาพระมหากษัตริย์ได้อย่างไรว่าราษฎรมีเจตจำนงอย่างไร...”
4. เพื่อป้องกันมิให้การป ฏิบัติหน้าที่ การแสดงความเห็น ตลอดจนพฤติกรรมขององคมนตรี ที่อาจทำให้สังคมคลางแคลงใจ วิจารณ์ หรือตั้งคำถามถึงความเป็นกลางทางการเมืองและทางเศรษฐกิจการค้า จนส่งผลเสียกระทบต่อสถาบันกษัตริย์ จึงเสนอให้ยกเลิกคณะองคมนตรี รัฐธรรมนูญไม่ต้องรับรองการมีอยู่ของคณะองคมนตรีทำนองเดียวกันกับรัฐธรรมนูญสามฉบับแรก นอกจากนี้ การยกเลิกคณะองคมนตรียังช่วยประหยัดลดงบประมาณแผ่นดินที่ต้องใช้สำหรับเงินเดือน ค่าตอบแทน รถยนต์ประจำตำแหน่ง สิ่งอำนวยความสะดวก หรือค่าบริหารจัดการจิปาถะ ได้อีกด้วย
5. ในกรณีที่กษัตริย์ต้องการปรึกษาหารือเรื่องการบริหารราชการแผ่นดินหรือพระราชกรณียกิจ ก็ให้คณะรัฐมนตรีรับหน้าที่ดังกล่าว เพราะคณะรัฐมนตรีมีอำนาจหน้าที่ในการบริหารราชการแผ่นดินและบังคับบัญชาสั่งการข้าราชการและเจ้าหน้าที่ของรัฐในกระทรวง ทบวง กรม และหน่วยงานของรัฐต่างๆได้ ย่อมทราบดีถึงข้อมูลการบริหารราชการแผ่นดินทั้งปวง เมื่อนายกรัฐมนตรีมาจากความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎรที่มาจากการเลือกตั้ง ย่อมตระหนักรู้ถึงความต้องการของประชาชนและตอบสนองความต้องการของประชาชนได้ตรงเป้า
การกำหนดให้มีคณะองคมนตรีทำหน้าที่ให้คำปรึกษากษัตริย์ ทำให้เกิดความซ้ำซ้อนกับภารกิจของคณะรัฐมนตรี โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หากคณะองคมนตรีมีความเห็นไม่ตรงกับคณะรัฐมนตรี ก็อาจนำมาซึ่งความขัดแย้งระหว่างกษัตริย์กับคณะรัฐมนตรีได้ ด้วยเหตุผลที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ คณะรัฐมนตรีย่อมเหมาะสมกับการเป็นที่ปรึกษาของกษัตริย์ในเรื่องการบริหารราชการแผ่นดินและพระราชกรณียกิจ สอดคล้องกับหนึ่งในสิทธิสามประการที่กษัตริย์มีอยู่ตามธรรมเนียมประเพณีตามที่ Walter Bagehot สรุปไว้ใน The English Constitution (1867) นั่นคือ สิทธิในการได้รับคำปรึกษาหารือจากรัฐบาล (The Right to be consulted)”
จากประสบการณ์และการติดตามข่าวสารเกี่ยวกับคณะองคมนตรีในประเทศไทย มักพบว่าคณะนี้มักเป็นที่ถกเถียงกันในเรื่องบทบาทและความเหมาะสมในการเป็นที่ปรึกษาของพระมหากษัตริย์ โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาข้อเท็จจริงที่องคมนตรีไม่ได้มาจากการเลือกตั้งของประชาชน แต่ได้รับการแต่งตั้งตามพระราชอัธยาศัย จึงอาจขาดความชอบธรรมในทางประชาธิปไตย ได้เห็นข้อตั้งข้อสังเกตจากนักวิชาการหลายท่านว่า การมีองคมนตรีอาจเป็นการซ้ำซ้อนภารกิจกับคณะรัฐมนตรี ซึ่งเป็นผู้บริหารที่มาจากประชาชน และมีความรับผิดชอบโดยตรงต่อประชาชน ส่วนตัวเคยติดตามกรณีที่มีบุคคลสำคัญเช่น พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ และนายนุรักษ์ มาประณีต เข้าดำรงตำแหน่งองคมนตรีหลังทำหน้าที่สำคัญในรัฐและศาลรัฐธรรมนูญ ทำให้เห็นภาพว่าคณะองคมนตรีเป็นที่รับตำแหน่งสำคัญหลังเกษียณหรือพ้นจากตำแหน่งทางการเมืองหรือศาล ซึ่งช่วยให้เกิดความต่อเนื่องของความรู้และประสบการณ์ในที่ปรึกษาระดับสูง อย่างไรก็ตาม สังคมก็มีข้อวิพากษ์วิจารณ์ว่าการดำรงตำแหน่งองคมนตรีควรโปร่งใสและตรวจสอบได้ เพื่อป้องกันความคลางแคลงใจในเรื่องความเป็นกลางทางการเมืองและผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ อยู่ในช่วงเวลาที่ประชาชนต้องการความโปร่งใสและการลดงบประมาณแผ่นดิน การยกเลิกหรือปรับเปลี่ยนบทบาทของคณะองคมนตรีนั้นจึงเป็นเรื่องที่ควรพิจารณาอย่างจริงจัง ในมุมมองส่วนตัว เห็นด้วยที่ว่าคณะรัฐมนตรี ซึ่งได้มาจากการเลือกตั้งและแสดงเจตจำนงของประชาชนอย่างชัดเจน ควรเป็นที่ปรึกษาหลักของพระมหากษัตริย์ในด้านการบริหารราชการแผ่นดิน การยึดหลักประชาธิปไตยและสร้างความชัดเจนในบทบาทหน้าที่จะช่วยเสริมสร้างความน่าเชื่อถือให้กับระบบการปกครอง และลดความขัดแย้งระหว่างสถาบันต่างๆ จากการติดตามข่าวสาร เช่นกรณีที่มีการวิจารณ์เรื่องความเป็นกลางขององคมนตรีโดยผู้มีชื่อเสียงในโซเชียล ทำให้เห็นว่าประเด็นนี้อยู่ในความสนใจของประชาชนและสื่อสังคมออนไลน์อย่างมาก กลายเป็นข้อถกเถียงที่สะท้อนความต้องการของสังคมในการมีระบบการปกครองที่โปร่งใส ยุติธรรม และสอดคล้องกับหลักประชาธิปไตยอย่างแท้จริง
